Brent Crude Volatility: ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ, ਜਾਣੋ ਕਿਉਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇਲ 'ਤੇ ਹੈ

ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ (Crude Oil) ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ **$88** ਤੋਂ **$108** ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਉੱਛਾਲ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਪਲਾਈ ਘੱਟ ਹੋਣ ਅਤੇ ਮੰਗ (Demand) ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਮਿਆਨ ਇਹ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਚੀਨ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਰੀਦ ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੰਦੀ (Slowdown) ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (Investors) ਲਈ, ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਦਾ ਤੇਲ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ, ਪੇਂਟ ਅਤੇ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਵਰਗੇ ਸੈਕਟਰਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਊਰਜਾ ਲਾਗਤਾਂ (Energy Costs) ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕੀ ਹੋਇਆ?

ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ (Global Oil Markets) ਫਿਲਹਾਲ ਵੱਡੀ ਬੇਯਕੀਨੀ ਦੇ ਦੌਰ 'ਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ। Brent crude ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਮਈ ਦੇ ਅਖੀਰ 'ਚ ਲਗਭਗ $103 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ ਜੂਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ ਲਗਭਗ $91 'ਤੇ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਇਹ ਲਗਭਗ 15% ਦਾ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ: ਤੇਲ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਸਪਲਾਈ (Immediate Supply) ਦਾ ਘੱਟ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਊਰਜਾ ਦੀ ਮੰਗ (Energy Demand) ਦਾ ਠੰਡਾ ਪੈਣਾ, ਵਿਚਾਲੇ ਜਾਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ EIA ਵਰਗੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ 'ਚ ਕੀਮਤਾਂ $105 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤਾਂ ਮੰਦੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇਸਦਾ ਕੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ?

ਭਾਰਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (Indian Investors) ਲਈ, ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੈਕਰੋ ਸੂਚਕ (Macro Indicator) ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਈ ਸੈਕਟਰਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। Oil Marketing Companies (OMCs) ਜਿਵੇਂ ਕਿ IOC, BPCL, ਅਤੇ HPCL ਇਹਨਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਮਾਰਜਿਨ (Marketing Margins) ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਲਾਗਤ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਗਾਹਕਾਂ 'ਤੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਖੁਦ ਸਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਯਾਤ ਬਿੱਲ (Import Bill) ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਹ ਗਲੋਬਲ ਮੰਗ 'ਚ ਗਿਰਾਵਟ ਕਾਰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰਮਾਣ ਖੇਤਰ (Manufacturing Sector) ਠੰਡਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ (Crude Oil Derivatives) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੇਂਟ ਨਿਰਮਾਤਾ (Paint Manufacturers) ਅਤੇ ਟਾਇਰ ਉਤਪਾਦਕ (Tyre Producers)—ਇਹਨਾਂ ਰੁਝਾਨਾਂ 'ਤੇ ਨੇੜਿਓਂ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਗਿਰਾਵਟ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਦੇ ਮਾਰਜਿਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਕਿ ਉਹ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੰਗ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਾ ਹੋਣ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਅਚਾਨਕ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮੰਗ 'ਚ ਤਬਦੀਲੀ

ਏਸ਼ੀਆਈ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ (Asian Markets) ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੰਗ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੰਨੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਚੀਨ, ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਯਾਤਕ (Importer) ਹੈ, ਦੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਆਯਾਤ ਦੇ ਅੰਕੜੇ 2017 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਐਨਰਜੀ ਵਾਹਨਾਂ (NEVs) ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਪਹੁੰਚ ਦਰ ਰਿਕਾਰਡ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ (Electric Vehicles) ਵੱਲ ਇਹ ਢਾਂਚਾਗਤ ਤਬਦੀਲੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਘਟਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਯਾਤ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦਿਖਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਨਰਜੀ ਏਜੰਸੀ (IEA) ਨੇ ਫਰਵਰੀ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਰੀਦੇ ਗਏ ਬੈਰਲਾਂ (Barrels) ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਨੋਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਰੂਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਯਾਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁੱਲ ਮਾਤਰਾ (Overall Volume) ਘੱਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਮੰਗ ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਸੂਚੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ (Inventory Management) ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਕ (Supply and Geopolitical Factor)

ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਖਤਰਿਆਂ (Supply Risks) ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹੋਰਮੂਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz) ਵਰਗੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਮਾਰਗਾਂ (Shipping Lanes) ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਇੱਕ ਚਿੰਤਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਕਈ ਜਹਾਜ਼ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਸਫਾਈ ਕਾਰਜ (Clearing Operations) ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਆਮ ਵਾਂਗ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਚ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਲੱਗ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ 'ਬੈਕਵਰਡੇਸ਼ਨ' (Backwardation) ਨਾਮੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਰੰਤ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਹੈ, ਤੁਰੰਤ ਸਪਲਾਈ ਅਜੇ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ।

ਮੈਕਰੋ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ (Macro Pressure)

ਦਬਾਅ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਰਤ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ (US Dollar) ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਡਾਲਰ ਤੇਲ ਨੂੰ, ਜੋ ਡਾਲਰਾਂ 'ਚ ਮੁੱਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਉਭਰ ਰਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ (Emerging Markets) ਦੇ ਆਯਾਤਕਾਂ ਲਈ ਮਹਿੰਗਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਧਦੇ US Treasury yields ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਸਤੂ ਸੂਚੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲਾਗਤ (Cost of Holding Inventory) ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਟਾਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਘਟਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਡੀ-ਸਟਾਕਿੰਗ (Destocking) ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅੰਡਰਲਾਈੰਗ ਸਪਲਾਈ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹੋਣ।

ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਟਰੈਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਕੁਝ ਖਾਸ ਸੂਚਕਾਂ (Indicators) 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, OMCs ਦੇ ਗਰੌਸ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਮਾਰਜਿਨ (Gross Marketing Margins) ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਹਨਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸ਼ਕਤੀ (Pricing Power) ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਡਾਲਰ ਦੀ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦਰ (Exchange Rate) ਬਾਰੇ ਅਪਡੇਟਸ ਦੇਖੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਯਾਤ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਰਗੇ ਸੈਕਟਰਾਂ ਤੋਂ ਘਰੇਲੂ ਮੰਗ (Domestic Demand) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ, ਜੋ ਇਹ ਦੱਸਣਗੇ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਚਾਰਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਊਰਜਾ ਦੀ ਖਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।