ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ $90 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਦੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਇਹ $100 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਊਰਜਾ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਗਲੋਬਲ ਤੇਲ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ
ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। Brent Crude ਇਸ ਸਮੇਂ $88 ਤੋਂ $90 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਤਣਾਅ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ $100 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹਾਰਮੂਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ (Strait of Hormuz) ਤੋਂ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਗਲੋਬਲ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਭੰਡਾਰ 'ਤੇ ਅਸਰ
ਨਾਲ ਹੀ, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਊਰਜਾ ਏਜੰਸੀ (IEA) ਨੇ ਜੁਲਾਈ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਗਲੋਬਲ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰਾਂ (Inventories) ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਾਲੇ ਤਣਾਅ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕਾਰਨ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਕੀ ਅਰਥ?
ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ, ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੈਕਟਰਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ONGC ਅਤੇ Oil India ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਪਸਟ੍ਰੀਮ (Upstream) ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੋਂ ਫਾਇਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ (Margins) ਵਧਦੇ ਹਨ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, IOCL, BPCL, ਅਤੇ HPCL ਵਰਗੀਆਂ ਡਾਊਨਸਟ੍ਰੀਮ (Downstream) ਆਇਲ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ (OMCs) ਲਈ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਧੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਖਪਤਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਘੱਟ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੈਕਰੋ (Macro) ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਆਯਾਤਕ (Importer) ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਣ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਘਾਟਾ (Trade Deficit) ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ (Inflation) ਵੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਦੇ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ (Interest Rates) ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੰਗ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ
ਸਪਲਾਈ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੰਗ (Demand) ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੀਮਤ-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਪਤ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਚੀਨ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਆਰਥਿਕਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ (EVs) ਦਾ ਵੱਧਣਾ ਅਤੇ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ, ਗਲੋਬਲ ਮੰਗ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਲਹਾਲ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ (Geopolitical) ਜੋਖਮ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ 'ਤੇ ਹੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰਮੂਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ ਬਾਰੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਅਪਡੇਟਸ, ਊਰਜਾ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਟਿੱਪਣੀਆਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਕ ਤੈਅ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਉੱਚ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀਆਂ ਹਨ।