ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੈਮੀਕਲ ਅਤੇ ਪੈਟਰੋਕੈਮੀਕਲ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ 2040 ਤੱਕ **$1 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ** ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਮਿੱਥਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਰੋਡਮੈਪ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਕੈਮੀਕਲ ਪਾਰਕ ਬਣਾਉਣਾ, ਰਿਸਰਚ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਦਰਾਮਦ (Import) 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘਰੇਲੂ ਕੈਮੀਕਲ ਅਤੇ ਪੈਟਰੋਕੈਮੀਕਲ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ $1 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੈਕਟਰ $220 ਤੋਂ $250 ਅਰਬ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ GDP ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 7% ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
BHAVYA-Rasayan ਸਕੀਮ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀ
ਇਸ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ BHAVYA-Rasayan ਸਕੀਮ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ 2026 ਤੋਂ 2031 ਦਰਮਿਆਨ ₹3,030 ਕਰੋੜ ਦਾ ਬਜਟ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ 3 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੈਮੀਕਲ ਪਾਰਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਪਾਰਕ 'ਪਲੱਗ-ਐਂਡ-ਪਲੇ' ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਗੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖਰਚੇ ਘੱਟ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਧੇਗਾ।
ਹਾਈ-ਵੈਲਿਊ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ 'ਤੇ ਫੋਕਸ
ਸਰਕਾਰ ਹੁਣ ਸਪੈਸ਼ਲਿਟੀ ਕੈਮੀਕਲਸ (Specialty Chemicals) ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਫਾਰਮਾ, ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਤਪਾਦ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ (Profit Margins) ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਅਤੇ ਬੈਟਰੀ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਨਾਲ ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਘਰੇਲੂ ਮੰਗ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਜੋਖਮ ਵੀ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਅਜੇ ਵੀ ਕੱਚੇ ਮਾਲ (Feedstock) ਲਈ ਦਰਾਮਦ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਲੋਬਲ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਣ 'ਤੇ ਮੁਨਾਫਾ ਘਟ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਚੀਨ ਤੋਂ ਮਿਲ ਰਹੀ ਸਸਤੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਅਤੇ ਸਖਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਿਯਮ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਸਮਰੱਥਾ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।