UPI ਰਾਹੀਂ ਪੈਸੇ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀ ਇੱਕ ਨਵੇਂ 'ਫੇਕ ਰਿਫੰਡ' ਸਕੈਮ ਰਾਹੀਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਭੇਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ QR ਕੋਡ ਰਾਹੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸੇ ਕਢਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੈਂਕਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ State Bank of India ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਨੇ UPI-ਅਧਾਰਿਤ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਵਧਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਜੰਪਡ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ' ਜਾਂ 'ਫੇਕ ਰਿਫੰਡ' ਸਕੈਮ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਧੋਖਾਧੜੀ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਇਸ ਸਕੈਮ ਵਿੱਚ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਭੇਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪੈਸੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਾਵੁਕ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ QR ਕੋਡ ਸਕੈਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ QR ਕੋਡ ਸਕੈਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ UPI ਪਿੰਨ (PIN) ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਇੱਕ 'ਕਲੈਕਟ ਰਿਕੁਐਸਟ' ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸੇ ਕੱਟ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਪੈਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਪਿੰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਿਵੇਂ ਰਹੀਏ?
ਬੈਂਕਿੰਗ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਕੋਈ ਰਕਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਅਣਜਾਣ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੋ। ਬੈਂਕ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਪ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਖੁਦ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨ ਚੈੱਕ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਪੈਸੇ ਗਲਤ ਆਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਿੱਧਾ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਦੇ ਕਸਟਮਰ ਕੇਅਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਿਵਰਸਲ (Reversal) ਹੋ ਸਕੇ।
ਧੋਖਾਧੜੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕੀ ਕਰੀਏ?
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸਕੈਮ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਏ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ 1930 ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਨੂੰ ਕਾਲ ਕਰੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੋਰਟਲ cybercrime.gov.in 'ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਓ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਕੇ ਖਾਤਾ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਕਰਵਾਓ ਤਾਂ ਜੋ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ।