ਸਾਲ 2024-25 ਵਿੱਚ UPI ਫਰਾਡ ਦੇ **1.2 ਮਿਲੀਅਨ** ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ **₹981 ਕਰੋੜ** ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਪਣੇ ਡਿਜੀਟਲ ਪੇਮੈਂਟ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ।
ਡਿਜੀਟਲ ਪੇਮੈਂਟਸ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਤਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਈਬਰ ਠੱਗਾਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੀ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ₹981 ਕਰੋੜ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਹੁਣ ਚੌਕਸ ਰਹਿਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ: ਫੰਡਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਰੱਖੋ
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ UPI ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ 'ਲੋ-ਬੈਲੇਂਸ' ਖਾਤਾ ਖੋਲ੍ਹਣ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਓਨੀ ਹੀ ਰਕਮ ਰੱਖੋ ਜਿੰਨੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮੁੱਖ ਸੇਵਿੰਗ ਜਾਂ ਪੈਨਸ਼ਨ ਖਾਤੇ ਨਾਲ ਲਿੰਕ ਨਾ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਵੱਡੇ ਫੰਡ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣ।
UPI Circle ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮਦਦ
NPCI ਦਾ 'UPI Circle' ਫੀਚਰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਜੀਅ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ₹15,000 ਤੱਕ ਦੀ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਸੀਮਾ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, BHIM ਐਪ 'ਤੇ ਬਾਇਓਮੈਟ੍ਰਿਕ (Biometric) ਲੌਕ ਜ਼ਰੂਰ ਲਗਾਓ।
RBI ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਾ ਤਰੀਕਾ
ਜੇਕਰ ਕਦੇ ਖਾਤਾ ਹੈਕ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ 1930 ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਕਾਲ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰੋ। RBI ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ 3 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਦੇਣਦਾਰੀ ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 1 ਜਨਵਰੀ, 2027 ਤੋਂ ਇਹ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਵਧ ਕੇ 5 ਦਿਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਅੰਤਿਮ ਚੇਤਾਵਨੀ
ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਪੈਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ (Incoming Payment) ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ PIN ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ।