ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕ SIDBI, NABARD, ਅਤੇ NaBFID, ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (RBI) ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਵੈਪ ਸਹੂਲਤ (Swap Facility) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਲਗਭਗ **$2 ਬਿਲੀਅਨ** ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਰਜ਼ਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਦਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ (Infrastructure) ਅਤੇ MSME ਸੈਕਟਰ ਲਈ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਲਾਗਤ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿੱਤੀ ਖੇਤਰ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮਿਆਰ (Benchmark) ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਹੋਇਆ?
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਲ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (SIDBI), ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਫਾਰ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਐਂਡ ਰੂਰਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ (NABARD), ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਫਾਰ ਫਾਈਨੈਂਸਿੰਗ ਇਨਫਰਾਸਟਰਕਚਰ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ (NaBFID) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ $2 ਬਿਲੀਅਨ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (RBI) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਆਇਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਸਵੈਪ ਸਹੂਲਤ (Concessional Foreign Exchange Swap Facility) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, SIDBI ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ $1 ਬਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਾਈਨਾਂਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (IFC) ਰਾਹੀਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੰਜ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, NABARD ਅਤੇ NaBFID ਹਰ ਇੱਕ ਲਗਭਗ $500 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੂਹਿਕ ਕਰਜ਼ਾ ਰਣਨੀਤੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ (Priority Sectors) ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ, ਘੱਟ ਲਾਗਤ ਵਾਲੇ ਡਾਲਰ ਫੰਡਿੰਗ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
RBI ਸਵੈਪ ਸਹੂਲਤ ਲਾਗਤ ਕਿਵੇਂ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ?
ਇਸ ਕਰਜ਼ਾ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਫਾਇਦਾ RBI ਦੀ 5 ਜੂਨ ਨੂੰ ਐਲਾਨੀ ਗਈ ਰਿਆਇਤੀ ਸਵੈਪ ਸਹੂਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹੈੱਜ (Hedge) ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੈੱਜਿੰਗ ਲਾਗਤ (Hedging Cost) ਅਕਸਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ (Interest Rates) ਦੇ ਘੱਟ ਲਾਭ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ RBI ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ 1.5% ਸਾਲਾਨਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਰ 'ਤੇ ਸਵੈਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੈੱਜਿੰਗ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ 7% ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਕਰਜ਼ਾ ਲਾਗਤ (All-in Borrowing Cost) ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾਖਲੇ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ, RBI ਸਰਕਾਰੀ-ਸਮਰਥਿਤ ਕਰਜ਼ਦਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਪੂੰਜੀ (Global Capital) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਡੇ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਫਾਈਨਾਂਸਿੰਗ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕੁਸ਼ਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲਈ ਮਾਇਨੇ ਕਿਉਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?
ਹਾਲਾਂਕਿ SIDBI, NABARD, ਅਤੇ NaBFID ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ (Publicly Listed) ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਰਜ਼ਾ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿਆਪਕ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਵਰ ਫਾਈਨਾਂਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (PFC) ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕਾਂ (Commercial Banks) ਵਰਗੀਆਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਭੇਜਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰੀ-ਸਮਰਥਿਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸਸਤਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੂੰਜੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਲਈ ਫੰਡ ਦੀ ਲਾਗਤ (Cost of Funds) ਨੂੰ ਮਾਪਣ (Benchmark) ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੂਚੀਬੱਧ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀਆਂ ਵਿੱਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ (Investors) ਅਕਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਸ਼ੂਆਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਪਲਬਧਤਾ (Liquidity) ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਲਾਗਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। HDFC Bank ਅਤੇ Axis Bank ਵਰਗੇ ਬੈਂਕਾਂ, ਨਾਲ ਹੀ PFC, ਤੋਂ ਹਾਲੀਆ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਰਜ਼ਾ ਇਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਜ਼ਦਾਤਿਆਂ ਲਈ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਘੱਟ ਲਾਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਾਹਕਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ (Competitive) ਉਧਾਰ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ NBFCs ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜੋਖਮ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਯੋਗ ਗੱਲਾਂ (Risks and Monitorables)
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਵੈਪ ਸਹੂਲਤ ਮੁਦਰਾ ਜੋਖਮ (Currency Risk) ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ (Global Interest Rate Trends) ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਸਤੀ ਹੈੱਜਿੰਗ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਡਾਲਰ-ਡੈਨੋਮੀਨੇਟਡ ਲੋਨ 'ਤੇ ਅੰਡਰਲਾਈੰਗ ਵਿਆਜ ਦਰ ਗਲੋਬਲ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ (Global Economic Conditions) ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਗਲੋਬਲ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਨਵੇਂ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ, ਮੁੱਖ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਯੋਗ ਗੱਲਾਂ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਹੜੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਕੀਮਤਾਂ (Final Pricing Terms) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੈੱਟ ਇੰਟਰਸਟ ਮਾਰਜਿਨ (Net Interest Margins) 'ਤੇ ਇਸਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਗਰੋਥ (Credit Growth) ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਿੰਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਆਪਣੇ ਫੰਡਿੰਗ ਸਰੋਤਾਂ (Funding Sources) ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਇਸ ਸਵੈਪ ਵਿੰਡੋ ਲਈ RBI ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਸਮਰਥਨ ਇੱਕ κρίσιμο ਕਾਰਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।