ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਨੇ 17 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੈਰ-ਨਿਵਾਸੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ **$20.72 ਬਿਲੀਅਨ** ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਵਾਹ (inflows) ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜੁਆਬ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਸੰਤੁਲਨ (Balance of Payments) ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਧਾਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਾਧਨ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
Detailed Coverage
RBI ਵੱਲੋਂ $20.72 ਬਿਲੀਅਨ ਜੁਟਾਏ ਗਏ
ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਨੇ 17 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਆਪਣੀਆਂ ਹਾਲੀਆ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਰਾਹੀਂ $20.72 ਬਿਲੀਅਨ ਦੀ ਰਕਮ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਜੁਟਾ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਿਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੂੰਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ, ਜੋ ਕਿ $17.5 ਬਿਲੀਅਨ ਹੈ, ਫੌਰਨ ਕਰੰਸੀ ਨਾਨ-ਰੇਜੀਡੈਂਟ (FCNR) ਬੈਂਕ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਵਾਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਸੰਤੁਲਨ (Balance of Payments) ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਵਿੱਤੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
2013 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ
ਪੈਸੇ ਜੁਟਾਉਣ ਦੀ ਇਹ ਗਤੀ 2013 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਗਏ RBI ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫੀ ਤੇਜ਼ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ 2013 ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸੱਤ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ $10 ਬਿਲੀਅਨ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦਾ ਯੋਜਨਾ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਗੈਰ-ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (Investors) ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਨੀਤੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਉੱਚੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਪ੍ਰਬੰਧਨ 'ਤੇ ਅਸਰ
ਇਹ ਪ੍ਰਵਾਹ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਹਾਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਗਲੋਬਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਕਾਰਨ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਆਯਾਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ 'ਤੇ ਬੋਝ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। $20.72 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਨਾਲ, RBI ਨੂੰ ਮੁਦਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਦੇਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਲਚਕਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਅਚਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੂਚਕ
ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਸੰਤੁਲਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਸਰਪਲੱਸ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨੇ ਹੋਰ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਭੁਗਤਾਨ ਸੰਤੁਲਨ ਸਰਪਲੱਸ ਲਈ ਅਨੁਮਾਨ ਹੁਣ ਲਗਭਗ $25 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਗਲੋਬਲ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਰਹੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ $90 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਯਾਤ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵੱਧ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਘਰੇਲੂ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਰਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਹ ਵਾਧੂ ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਕੀ FCNR ਡਿਪਾਜ਼ਿਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਤੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਘਟਦੀ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨਿਗਰਾਨ ਕੁੱਲ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਰਕਮ ਦੇ ਅਪਡੇਟਾਂ ਅਤੇ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਬਾਅ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਆਪਣੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰਤ RBI ਡਾਟਾ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਗੇ।