ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਨੇ ਲੋਨ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਲੋੜ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਅਲੀ ਲੋਨ ਆਫਰਾਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਡਾਟਾ ਚੋਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਤੁਰੰਤ ਲੋਨ ਦੀ ਲੋੜ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼!
ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਲੋਨ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਹੋ ਰਹੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਬਾਰੇ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਠੱਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਫੀਸ ਜਾਂ ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਡਿਪੋਜ਼ਿਟ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਪੇਸ਼ਗੀ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਆਮ ਤਰੀਕੇ
ਇਹ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ 'ਪ੍ਰੀ-ਐਪਰੂਵਡ ਲੋਨ' (Pre-approved Loan) ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। RBI ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲਾਲ ਝੰਡੀ (Red Flag) ਹੈ - ਇਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਈ-ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਸੇਲਜ਼ ਟੈਕਟਿਕਸ (High-pressure sales tactics)। ਜਦਕਿ ਅਸਲੀ ਬੈਂਕ ਅਤੇ NBFCs (Non-Banking Financial Companies) ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਫੀਸਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਬਾਰੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਇਹ ਠੱਗ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਚੈੱਕ ਜਾਂ ਆਮਦਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਰਗੀ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਲੋਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਡਿਜੀਟਲ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਖਤਰਾ
ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਸਲੀ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਮ ਆਦਮੀ ਲਈ ਅਸਲੀ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। RBI ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਾਂ ਐਪ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੋਣ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਲੋਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ RBI ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਲੈਂਡਰ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਡਾਟਾ ਚੋਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ
ਪੇਸ਼ਗੀ ਫੀਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿੱਤੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਘੁਟਾਲੇ ਅਕਸਰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧੋਖੇਬਾਜ਼ਾਂ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੀੜਤ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਫੋਨ 'ਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਲੱਗ ਸਕਣ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਬੈਂਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਆ ਕੇ ਵਨ-ਟਾਈਮ ਪਾਸਵਰਡ (OTPs), ਬੈਂਕ ਖਾਤਾ ਨੰਬਰ, ਜਾਂ ਡੈਬਿਟ ਕਾਰਡ ਵੇਰਵੇ ਮੰਗਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸਲੀ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾ ਟੈਲੀਫੋਨ 'ਤੇ OTPs ਜਾਂ ਗੁਪਤ ਬੈਂਕਿੰਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦੀ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕਾਲਰ ਅਜਿਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਾਰਵਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਰੰਤ ਕਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਅਧਿਕਾਰਤ ਗਾਹਕ ਸੇਵਾ ਨੰਬਰ ਰਾਹੀਂ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਆਪਣੇ ਲੈਂਡਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ
ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਲੋਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਿਯਮਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (Regulated Entities) ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈਂਡਰ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਐਡਰੈੱਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰਤ ਡੋਮੇਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਲੋਨ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਕਗਰਾਊਂਡ ਚੈੱਕ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਕੱਢਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵਿੱਤੀ ਨੁਕਸਾਨ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।