Reserve Bank of India (RBI) ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਿਕਾਰਡ **₹11 ਲੱਖ ਕਰੋੜ** ਦੀ ਵਾਧੂ Liquidity ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੇਂ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਧੂ ਨਕਦੀ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਰਟ-ਟਰਮ ਮਨੀ ਮਾਰਕੀਟ ਰੇਟ ਡਿੱਗ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ RBI ਹੁਣ Bond Sales ਅਤੇ Forex Swaps ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਨਕਦੀ ਦਾ ਹੜ੍ਹ
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ₹11 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਵਾਧੂ Liquidity ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਧੂ ਕੈਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੂੰਜੀ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜੂਨ 2026 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸਪੈਸ਼ਲ ਡਾਲਰ-ਰੁਪਈਆ ਸਵੈਪ ਫੈਸਿਲਿਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਕਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਰਟ-ਟਰਮ ਲੈਂਡਿੰਗ ਰੇਟ Repo Rate ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਹੇਠਾਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ RBI ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।
RBI ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ
ਗਵਰਨਰ ਸੰਜੇ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਹੁਣ ਸਿਰਫ Variable Rate Reverse Repo Auctions ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। RBI ਹੁਣ Open Market Operations (OMO) ਰਾਹੀਂ ਬੌਂਡ ਵੇਚਣ ਅਤੇ Foreign Exchange Swaps ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਕੀ ਹੈ ਖਤਰਾ?
ਡੈਬਟ ਮਾਰਕੀਟ (Debt Market) ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਇਸ ਖਬਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਾਵਧਾਨ ਹਨ। ਜੇਕਰ RBI ਬੌਂਡ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕਿਓਰਿਟੀਜ਼ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਧ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੌਂਡ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਡਿੱਗ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਯੀਲਡ (Yields) ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 10-year Benchmark Bond Yields ਉੱਤੇ ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ RBI ਦੀਆਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਬੈਂਕ ਕਾਲ ਮਨੀ ਰੇਟਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਕੀ ਇਹ ਕਦਮ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇਗਾ ਜਾਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਰੋਕੇਗਾ, ਇਹ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਦੱਸੇਗਾ।