ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਲੋਨ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਉਛਾਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। FY26 ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੈਕਟਰ **45%** ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਵਧ ਕੇ **₹18.6 ਲੱਖ ਕਰੋੜ** ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬੈਂਕਿੰਗ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦੀ **16.7%** ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
ਗੋਲਡ ਲੋਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ
ਗੋਲਡ ਲੋਨ ਸੈਕਟਰ ਦੀ ਇਸ ਬੇਮਿਸਾਲ ਗਰੋਥ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 50% ਦੇ ਕੰਪਾਊਂਡ ਐਨੂਅਲ ਗਰੋਥ ਰੇਟ ਨਾਲ ਵਧੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਧ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਨ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫੰਡ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਂ ਕੋਲ ਮਾਰਕੀਟ ਦਾ 75% ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ NBFCs ਕੋਲ 12% ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਬਦਲਾਅ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗਾਹਕ ਹੁਣ ਅਨ-ਆਰਗਨਾਈਜ਼ਡ (Unorganized) ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ NBFCs ਵੱਲ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ NBFCs ਨੇ 210 ਬੇਸਿਸ ਪੁਆਇੰਟ ਮਾਰਕੀਟ ਸ਼ੇਅਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਬਦਲਦੀ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਰਿਟੇਲ ਫੋਕਸ
ਪਹਿਲਾਂ ਗੋਲਡ ਲੋਨ ਸਿਰਫ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਸਥਿਤੀ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ। FY26 ਤੱਕ ਰਿਟੇਲ ਗੋਲਡ ਫਾਈਨੈਂਸਿੰਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵਧ ਕੇ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ (1/3) ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ FY24 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 15% ਸੀ। ਬੈਂਕ ਅਤੇ NBFCs ਹੁਣ 'ਕੋ-ਲੈਂਡਿੰਗ' (Co-lending) ਮਾਡਲ ਅਪਣਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਘੱਟ ਲਾਗਤ ਵਾਲੇ ਫੰਡਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਗਾਹਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਚਿਤਾਵਨੀ (Risks)
ਹਾਲਾਂਕਿ ਗਰੋਥ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਪਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਦੀ ਵਧਦੀ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਰਨ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫਿਟ ਮਾਰਜਿਨ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੇਕਰ ਗਲੋਬਲ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਲੋਨ-ਟੂ-ਵੈਲਯੂ (LTV) ਰੇਸ਼ੋ 'ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੈਂਕਾਂ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਜੋਂ 80% ਦੀ LTV ਸੀਮਾ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।