Whalesbook
ਪੈਸੇ ਦਾ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਰੰਗ
ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੁਣ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (Foreign Investors) 'ਤੇ ਘੱਟ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (Retail Investors) 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਸਿਸਟਮੈਟਿਕ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਪਲਾਨ (SIP) ਰਾਹੀਂ ₹28,000 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੈਸੇ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਘਰੇਲੂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (FIIs) ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਲਗਾਤਾਰ ਆ ਰਹੇ ਪੈਸੇ ਨੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ (Small and Mid-cap Stocks) ਦੇ ਭਾਅ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਕਮਾਈ (Earnings) ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੈਲਿਊਏਸ਼ਨ (Valuation) ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਮੁੱਲ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ?
ਭਾਵੇਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਨਫਰਾਸਟਰੱਕਚਰ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਚੰਗੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ 'ਗਰੋਥ' (Growth) ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਿਡ-ਕੈਪ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਾਈਸ-ਟੂ-ਅਰਨਿੰਗ (P/E) ਰੇਸ਼ੋ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਔਸਤ ਨਾਲ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਲਟੀਪਲਜ਼ (Multiples) ਕਾਫੀ ਵੱਧ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕਮਾਈ ਉਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਧੀ। ਲੋਕ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ 'ਕਹਾਣੀ' ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ (Narrative-driven Stocks) ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਵਿਕਾਸ ਜਾਂ ਨੀਤੀਗਤ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਨੇੜੇ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ SIP ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਸੈਟੀਮੈਂਟ (Sentiment) ਬਦਲਣ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਘਰੇਲੂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ
ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੰਸਥਾਈ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (Institutional Investors) ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਘਰੇਲੂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਪੈਸਾ ਵਿਵਹਾਰ (Behavior) 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ (Interest Rates) ਵਧਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪੈਸਾ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਪੈਸਾ ਘੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਸੈਂਟੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਦਰਮਿਆਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਨਿਗਰਾਨੀ (Governance) ਦੀ ਕਮੀ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜੋਖ਼ਮ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਮੌਕਾ, ਪੈਸੇ ਦੇ ਫਸਣ (Liquidity Trap) ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ? ਅਤੇ ਜੋਖ਼ਮ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ
ਮਾਹਿਰ ਹੁਣ 'ਕੁਆਲਿਟੀ' (Quality) ਅਤੇ ਕੈਸ਼ ਫਲੋ (Cash Flow) ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੋਖ਼ਮ ਵਾਲੇ (High-beta) ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅੱਗੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ, ਰੁਪਏ (Rupee) 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਬਾਅ ਵੀ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਕਮਾਈ ਦੁੱਗਣੀ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਰਿਟਰਨ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ ਕਿ ਕੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਮੌਜੂਦਾ ਵੈਲਿਊਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੀ ਵੈਲਿਊਏਸ਼ਨ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਜੋਖ਼ਮ ਅਤੇ ਰਿਟਰਨ (Risk-Reward) ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗਾ।