RBI ਦਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਕੱਸਿਆ
ਸੈਂਟਰਲ ਬੈਂਕ Reserve Bank of India (RBI) ਨੇ ਬੈਂਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਹਕਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਬੀਮਾ ਪਾਲਿਸੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿੱਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਗਲਤ ਵਿਕਰੀ (Mis-selling) ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, RBI ਜਲਦ ਹੀ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਨਾਨ-ਬੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ (NBFCs) ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਬਾਰੇ ਵਿਆਪਕ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। RBI ਗਵਰਨਰ ਸੰਜੇ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ 6 ਫਰਵਰੀ, 2026 ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ Canara Bank ਦੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 90 ਸਾਲਾ ਗਾਹਕ, ਵੇਂਕਟਾਚਲਮ ਵੀ ਆਇਰ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਲਾਈਫ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਪਾਲਿਸੀ ਵੇਚੀ ਗਈ ਜਿਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਸਾਲ 2124 ਤੱਕ ਸੀ। ਇਸ ਪਾਲਿਸੀ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ₹2 ਲੱਖ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਫਰਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗਾਹਕ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਬੈਂਕ ਸਟਾਫ਼ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਪਾਲਿਸੀ ਨੂੰ "ਜ਼ਰੂਰੀ" ਦੱਸ ਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਸਵਾਲ
ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਬੈਂਕ ਮੈਨੇਜਰ ਨੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜੁਆਇੰਟ ਅਕਾਊਂਟ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਧੀ ਨੂੰ 'ਲਾਈਫ ਅਸ਼ੋਰਡ' ਦਿਖਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਜਦਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ₹4 ਲੱਖ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਬੈਂਕਾਂ ਆਪਣੇ ਸੇਲਜ਼ ਟਾਰਗੇਟ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (IRDAI) ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2024-25 ਦੌਰਾਨ ਬੀਮਾ ਮਿਸ-ਸੈਲਿੰਗ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਵਿੱਚ 14% ਦਾ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ (Life Insurance) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੁੱਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 22% ਮਿਸ-ਸੈਲਿੰਗ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਨ।
Canara Bank ਦਾ ਜਵਾਬ ਅਤੇ ਸਟਾਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ
ਇਸ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਉੱਠੇ ਹੰਗਾਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, Canara Bank ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਈ ਅਸੁਵਿਧਾ ਲਈ ਅਸੀਂ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਟੀਮ ਨੂੰ ਭੇਜਾਂਗੇ।" ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬੈਂਕ ਨੇ ਗਲਤ ਵਿਕਰੀ ਜਾਂ ਉਮਰ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਾਲਿਸੀ ਵੇਚਣ ਦੇ ਖਾਸ ਦੋਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
Canara Bank ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ, ਜੋ ਕਿ 6 ਫਰਵਰੀ, 2026 ਨੂੰ ਲਗਭਗ ₹147 'ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਿਛਲੇ 52 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ₹78.60 ਤੋਂ ₹160.79 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਦਿਖਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਬੈਂਕ ਦਾ P/E ਰੇਸ਼ੋ ਲਗਭਗ 6.6 ਤੋਂ 7.98 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਮੁੱਲ (Attractive Valuation) 'ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ
ਨਵੇਂ RBI ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ, ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਉਤਪਾਦ ਵੇਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਬੈਂਕ ਗਾਹਕ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਵਿਕਰੀ (Customer-centric selling) ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਗੇ, ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਗੇ। ਇਹ ਕਦਮ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੈ ਕਿ ਬੈਂਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿੱਤੀ ਉਤਪਾਦ ਸਿਰਫ਼ ਸੇਲਜ਼ ਟਾਰਗੇਟ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣ।