ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਲੋਕ ਵਿਆਜ ਭਰਨ ਵਾਲੇ 'Revolvers' ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪੇਮੈਂਟ ਲਈ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ HDFC Bank ਅਤੇ SBI Cards ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕਮਾਈ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਮਾਡਲ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ₹2 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਖਰਚਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਾਹਕਾਂ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਲੋਕ ਕਾਰਡ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਲੈਣ-ਦੇਣ (Transaction) ਦਾ ਇੱਕ ਸੌਖਾ ਜ਼ਰੀਆ ਸਮਝ ਰਹੇ ਹਨ।
ਮੁਨਾਫੇ ਦਾ ਘਟਦਾ ਗ੍ਰਾਫ
ਬੈਂਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਾਈ 'Revolvers' ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਯਾਨੀ ਉਹ ਗਾਹਕ ਜੋ ਬਕਾਇਆ ਰਕਮ 'ਤੇ ਵਿਆਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅੰਕੜੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 21% ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਡਿੱਗ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ 11% ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਨੈੱਟ ਇੰਟਰਸਟ ਮਾਰਜਿਨ (NIMs) 'ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ
SBI Cards ਦਾ ਹਾਲੀਆ ਰਿਪੋਰਟ ਕਾਰਡ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੂਨ ਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਰਿਟੇਲ ਸਪੈਂਡਿੰਗ 14% ਵਧੀ ਹੈ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਵਿਆਜ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਮਾਈ 3% ਘਟ ਕੇ ₹2,421 ਕਰੋੜ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਉਧਰ, 22% ਮਾਰਕੀਟ ਸ਼ੇਅਰ ਵਾਲਾ HDFC Bank ਵੀ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਅੱਗੇ ਕੀ?
ਇਸ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੈਂਕ ਹੁਣ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ EMI ਕਨਵਰਜਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਿਸਕ ਫੈਕਟਰ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਮੁਨਾਫੇ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿਮਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਬੈਂਕ ਆਪਣੇ Yields ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮੈਨੇਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।