ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਰਟੀਕਲ ਫਾਰਮਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਅਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਇਨਵੈਸਟਰਾਂ ਲਈ ਸਬਕ ਸਾਫ਼ ਹੈ—ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ **₹1.53 ਲੱਖ ਕਰੋੜ** ਦੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ 'ਤੇ ਫੋਕਸ ਕਰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਨਾਫੇ ਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਗਭਗ $2 ਬਿਲੀਅਨ ਦਾ ਵੈਂਚਰ ਕੈਪੀਟਲ ਨਿਵੇਸ਼ ਡੁੱਬ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। AeroFarms ਅਤੇ Bowery Farming ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ Agtech ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਸਮੱਸਿਆ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਮਾਡਲ ਦੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ (Economics) ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਨਾਕਾਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ
ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ। ਬਿਜਲੀ, ਕਲਾਈਮੇਟ ਕੰਟਰੋਲ ਅਤੇ ਆਟੋਮੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਆਏ ਭਾਰੀ ਖਰਚੇ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਪਜ ਦੀ ਕੀਮਤ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੱਖਣੀ ਪਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਗਾਹਕ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਭਾਰਤ ਲਈ ਅਸਲੀ ਮੌਕਾ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ 'ਪੋਸਟ-ਹਾਰਵੈਸਟ ਲੋਸ' ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ₹1.53 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੀ ਫਸਲ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਅਤੇ ਕੋਲਡ ਸਟੋਰੇਜ ਵਿਵਸਥਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ Agtech ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਮੌਕੇ ਹਨ:
- ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ: ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ।
- ਕੋਲਡ ਚੇਨ ਇਨਫਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ: ਘੱਟ ਲਾਗਤ ਵਾਲੇ ਸਟੋਰੇਜ ਹੱਲ ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਘੱਟ ਖਪਤ ਕਰਨ।
- ਡੇਟਾ-ਡ੍ਰੀਵਨ ਪਲਾਨਿੰਗ: ਮੰਗ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਫਸਲ ਉਗਾਉਣਾ ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਗਲਟ (Glut) ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਕੀ ਦੇਖਣ?
ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ Agtech ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੇਖੋ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਸਿਰਫ ਨਵੀਂ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵੇਚ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਅਸਲ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੀ ਕੰਪਨੀ ਘੱਟ ਖਰਚੇ ਵਿੱਚ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇਗੀ, ਉਹੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਵੇਗੀ।