ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਸਲ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ **15%** ਨੁਕਸਾਨ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ 'Collateral Management' ਰਾਹੀਂ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਬੈਂਕਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਾਇਦਾਦ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਲਡ ਸਟੋਰੇਜ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਨਵਾਂ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੈਕਟਰ ਲਗਾਤਾਰ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2024-25 ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ 357.73 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਅਨਾਜ ਅਤੇ 362.08 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਬਾਗਬਾਨੀ ਉਤਪਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਾਰਨ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 15% ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ Ministry of Food Processing Industries ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ
ਹੁਣ ਤੱਕ ਬੈਂਕ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਕੋਲੈਟਰਲ (ਗਿਰਵੀ) ਵਜੋਂ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਕਤਰਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫਸਲ ਤੁਰੰਤ ਸਸਤੇ ਭਾਅ ਵੇਚਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। 'Collateral Management' ਸੇਵਾਵਾਂ ਹੁਣ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪੁਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੀਜੀ-ਧਿਰ ਆਡਿਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰਿਕਟ ਟੈਂਪਰੇਚਰ ਕੰਟਰੋਲ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸਟਾਕ ਨੂੰ 'ਬੈਂਕੇਬਲ' ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ IoT-ਸੈਂਸਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੋਲਡ ਸਟੋਰੇਜ ਯੂਨਿਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮੀ, ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਡੇਟਾ ਬੈਂਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ 'ਆਡਿਟ ਟ੍ਰੇਲ' ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਜਾਂ ਚੋਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਲ ਸਹੀ ਕੀਮਤ ਮਿਲਣ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਮਾਡਲ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੈ, ਪਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਕਾਰਨ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਤਾਪਮਾਨ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗਲਤੀ ਵੀ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਪਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਕੋਲਡ ਚੇਨ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਨਿਰਣਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ।