ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਦਾ ਦੌਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਫਲਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ 'human-in-the-loop' ਮਾਡਲ ਨਾਲ ਗ੍ਰੋਥ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਤਜਰਬਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਝਾੜ (Yield) ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਕੇਲ (Scale) ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।\n\n### 'ਬਲੈਕ ਬਾਕਸ' ਮਾਡਲ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ\n\nਅੱਜ agri-tech ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੇ ਆਟੋਮੇਟਿਡ ਸਿਸਟਮਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਾਰਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫਸਲ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਬਾਰੇ ਫੈਸਲੇ ਸੁਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਇੱਕ 'ਬਲੈਕ ਬਾਕਸ' ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ—ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਡਾਟਾ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੋਥ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।\n\n### 'Human-in-the-loop' ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?\n\nਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਫਲ ਫਰਮਾਂ ਉਹ ਹਨ ਜੋ 'human-in-the-loop' ਮਾਡਲ ਅਪਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ AI ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਮੈਦਾਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ (Agronomists) ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਕਨੀਕ ਡਾਟਾ-ਅਧਾਰਿਤ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।\n\n### ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਕੀ ਹੈ ਸੰਕੇਤ?\n\nਜੋ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਟਿਕਾਊ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਫੀਲਡ ਫੋਰਸ ਹੈ? ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਡਿਜੀਟਲ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਮੇਲ ਹੀ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਮਾਰਕੀਟ ਲੀਡਰ ਤੈਅ ਕਰੇਗਾ।