ਤਾਜ਼ਾ ਅਧਿਐਨ (Study) ਨੇ ਤਡੋਬਾ ਅੰਧਾਰੀ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਡੋਲ (Dhole) ਯਾਨੀ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਭੇਤ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਖੋਜ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੱਤਲ ਅਤੇ ਸਾਂਬਰ ਵਰਗੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂ (Livestock) ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਹ ਖੋਜ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਜੰਗਲੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Detailed Coverage
ਡੋਲ ਦੀ ਖੁਰਾਕ: ਜੰਗਲੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਪਈ ਤਰਜੀਹ
ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ (Wildlife Management) ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ (Conservation) ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਖੋਜ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਡੋਲ (Asiatic wild dogs) ਦੀਆਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਬਾਰੇ ਅਹਿਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਤਡੋਬਾ ਅੰਧਾਰੀ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਤੋਂ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਗਏ 169 ਮਲ (Scat) ਨਮੂਨਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਖੋਜੀਆਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜੰਗਲੀ ਸ਼ਿਕਾਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪਸੰਦਾਂ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ
ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਡੋਲ ਦੇ ਆਹਾਰ ਵਿੱਚ 15 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀੜ੍ਹਧਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ (Vertebrate Species) ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਿੱਤਲ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸੀ, ਜੋ 70.4% ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਂਬਰ ਦਾ ਨੰਬਰ ਆਇਆ, ਜੋ 66.9% ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ। ਬਾਰਕਿੰਗ ਡੀਅਰ, ਬਲੈਕ-ਨੇਪਡ ਹੇਅਰ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ (Wild Boar) ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਭੋਜਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਗੌਰ ਅਤੇ ਨੀਲਗ਼ਾਏ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਜਾਨਵਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਡੋਲ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦੇਖੇ ਗਏ। ਇਹ ਪਸੰਦ ਖਾਸ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਣਨੀਤੀ ਜਾਂ ਸੀਮਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮੌਸਮੀ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਪੈਟਰਨ
ਡੋਲਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮੀ ਲਚਕਤਾ (Seasonal Flexibility) ਦਿਖਾਈ। ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਚਿੱਤਲ ਅਤੇ ਸਾਂਬਰ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਸਰੋਤ ਬਣੇ ਰਹੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਬਰਸਾਤਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਖਰਗੋਸ਼ (Indian Hare) ਦੀ ਖਪਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਖੋਜੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਸੰਘਣੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਛੋਟੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਧੇਰੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨੁੱਖ-ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਟਕਰਾਅ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂ ਡੋਲ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਕੇਵਲ ਨਾਮਾਤਰ ਹਿੱਸਾ (Negligible Portion) ਹਨ। ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਮੱਝਾਂ ਜਾਂ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ੇਰ ਜਾਂ ਚੀਤੇ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਖਾਣ (Scavenging) ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਨ। ਖੋਜੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਕਾਫੀ ਘਣਤਾ (Sufficient Densities) ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ, ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਬਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਣਨੀਤੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਧਾਰ (Natural Prey Base) ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ, ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਯਤਨ ਸਥਾਨਕ ਕਮਿਊਨਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। PLOS ONE ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਹ ਖੋਜ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਲੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ-ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।