ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ **44,000** ਤੋਂ ਵੱਧ FPO ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ NAFPO ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿਰਫ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਨਾਫੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਤੀਜੀ ਧਿਰ (Third-party) AgriTech ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਲਈ 2025 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 44,000 ਕਿਸਾਨ ਉਤਪਾਦਕ ਸੰਗਠਨ (FPO) ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਪਰ National Association of Farmer Producer Organisations (NAFPO) ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਇੱਕ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ FPO ਸਿਰਫ ਕਾਗਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਕਾਮ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਫ 20% FPO ਹੀ ਸਫਲ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
AgriTech ਦਾ ਰੋਲ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ
ਇਸ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁਣ Arya.ag, Bayer, ਅਤੇ KisaanSay ਵਰਗੀਆਂ AgriTech ਕੰਪਨੀਆਂ ਅੱਗੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕੰਪਨੀਆਂ FPO ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਵੇਅਰਹਾਊਸਿੰਗ, ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ, ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਟੂਲਸ ਵਰਗੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਮਥੁਰਾ ਦੀ 'Mathura Mant Mustard Producer Company' ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਹਰੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਰੈਵੇਨਿਊ ਕਾਫੀ ਵਧਿਆ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ
ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਜੋਖਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ FPO ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਾਹਰੀ ਪਾਰਟਨਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹ AgriTech ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ FPO ਦਾ ਕੰਮਕਾਜ ਇੱਕਦਮ ਠੱਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੌਸਮੀ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਸਮਝ (Commercial Acumen) ਦੀ ਘਾਟ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇਹ ਟਰੈਕ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ AgriTech ਕੰਪਨੀਆਂ ਕਿੰਨੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਕੇਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀ ਉਹ FPO ਨੂੰ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।