ICAR ਦੇ 'Aqua Village' ਮਾਡਲ ਨੇ ਮੇਘਾਲਿਆ ਦੇ Ri-Bhoi ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਮੱਛੀ ਉਤਪਾਦਨ **1.5 ਟਨ** ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ **4 ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ** ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ
Indian Council of Agricultural Research (ICAR) ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਹੱਟ ਕੇ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਫਰੇਮਵਰਕ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਜੋ ਉਤਪਾਦਨ 1.5 ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਸੀ, ਉਹ ਨਵੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਵਧ ਕੇ 4 ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਸਟਾਕਿੰਗ ਦੀ ਘਣਤਾ, ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪੈਲੇਟ ਫੀਡ (Pelleted feed) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਮਹਿੰਗਾ ਸੌਦਾ ਵੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੈਲੇਟ ਫੀਡ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਲਈ ਪੈਡਲ-ਵ੍ਹੀਲ ਏਰੀਏਟਰਾਂ (Paddle-wheel aerators) ਵਰਗੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖਰਚੇ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਖਰਚੇ ਕਾਫੀ ਵਧ ਗਏ ਹਨ। ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਬਸਿਡੀਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਾ ਰਹਿਣ।
ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ
ਸਿਰਫ਼ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਮਾਡਲ ਦੀ ਅਸਲ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਕੋਲਡ-ਚੇਨ (Cold-chain) ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਮਾਲ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਮੰਡੀ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ICAR ਅਤੇ Central Agricultural University, Imphal ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।