ਮਨੀਪੁਰ ਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੈਕਟਰ ਬੇ-ਮੌਸਮੀ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਝੋਨੇ ਦੀ ਫਸਲ ਦਾ ਝਾੜ **50%** ਤੱਕ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੈਕਟੇਅਰ ਜ਼ਮੀਨ ਬੀਜੀ ਨਹੀਂ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੂਬੇ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਆਰਥਿਕਤਾ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਅਸਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮੀਂਹ ਦੀ ਘਾਟ ਤੇ ਵਧਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਬਣੀ ਮੁਸੀਬਤ
ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਮਨੀਪੁਰ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਰਥਚਾਰਾ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ 71% ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪਿਆ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 41% ਘੱਟ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਵਧਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਕਾਰਨ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫਸਲ, ਜੋ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਫਸਲ ਹੈ, ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕਾਸ਼ਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਖੁੰਝਿਆ, ਝਾੜ ਘਟਿਆ
ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਿਜਾਈ ਅਤੇ ਲਵਾਈ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੌਦੇ ਛੋਟੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਜਾਈ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਝਾੜ ਲਗਭਗ 50% ਤੱਕ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਸਲੀ ਸੈਸ਼ਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਕਿਸਮਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਮੌਸਮ-ਰੋਧਕ ਫਸਲਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਘਾਟੀਆਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਢੁੱਕਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਯਤਨ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੇ ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨ
ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੂਬੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਲ 2023 ਤੋਂ, ਲਗਭਗ 5,127 ਹੈਕਟੇਅਰ ਖੇਤੀਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਬੀਜੀ ਨਹੀਂ ਗਈ ਜਾਂ ਸੁੰਨ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਖਾਲੀ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨਾਂ ਦੇ ਤਬਾਹ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਾਤ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਸਪਲਾਈ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਖੇਤਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ 'ਤੇ ਅਸਰ
ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਖੇਤੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਰਾਜਾਂ ਲਈ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਜੋਖਮਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵੰਡ ਅਤੇ ਅਤਿ ਮੌਸਮੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਮਨੀਪੁਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਥਾਨਕ, ਬਰਸਾਤੀ ਖੇਤੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਖੇਤਰੀ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਨਿਗਰਾਨੀ
ਸੂਬੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਗਰਾਨੀਯੋਗ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ, ਮੌਸਮ-ਰੋਧਕ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵੰਡ, ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਕਾਸ਼ਤ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਜਾਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਫਸਲ ਬੀਮਾ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਸੰਬੰਧੀ ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਨੀਤੀ ਅਪਡੇਟਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹਨ।