MSP ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵਿਕਣ ਲੱਗੇ ਰਬੀ ਫਸਲਾਂ! ਕਿਸਾਨਾਂ 'ਤੇ ਸੰਕਟ, ਕਣਕ ਦਾ ਭਾਅ ਵੀ ਡਿੱਗਿਆ

ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਡੀ 'ਚ ਭੱਲ-ਖਲਲ! MSP ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵਿਕ ਰਹੀਆਂ ਫਸਲਾਂ

ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਚਿੰਤਾ 'ਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਰਬੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮੁੱਖ ਫਸਲਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਣਕ, ਮੱਕੀ, ਦਾਲਾਂ, ਬਾਜਰਾ ਅਤੇ ਰਾਗੀ, ਦੇ ਭਾਅ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ (MSP) ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਹੇਠਾਂ ਵਿਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਗਤ ਵੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ 'ਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਫਸਲਾਂ 'ਤੇ ਮੰਦੀ ਦਾ ਸੇਕ

ਹਾਲੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਕਣਕ ਇਸ ਸਮੇਂ ₹2,000 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ₹2,100 ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਦੇ ਭਾਅ 'ਤੇ ਵਿਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2026-27 ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ₹2,585 MSP ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਮੱਕੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੀ ਲਗਭਗ ₹1,689 ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ₹2,400 MSP ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਹੇਠਾਂ ਹੈ।

ਮੋਟੇ ਅਨਾਜਾਂ (Coarse Cereals) ਦਾ ਹਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਮਾੜਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਮੋਟ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਰਾਗੀ, ₹4,886 MSP ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ਼ ₹3,092 ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ 'ਤੇ ਵਿਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 36.72% ਘੱਟ ਹੈ। ਬਾਜਰਾ ਵੀ ₹2,775 MSP ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਗਭਗ ₹2,161 ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ 'ਤੇ ਵਿਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 22.13% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਹੈ। ਛੋਲਿਆਂ (Gram) ਦੇ ਭਾਅ ਵੀ ₹5,000 ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ 'ਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੇ ₹5,875 MSP ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹਨ। ਸਰ੍ਹੋਂ (Mustard) ਵਰਗੀਆਂ ਤੇਲ ਬੀਜ ਫਸਲਾਂ ਵੀ ₹6,200 ਤੋਂ ₹6,600 ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਇੰਟਲ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਇਸਦੇ ₹6,200 MSP ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਕਟਾਈ, ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਵਰਗੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਦੁਨੀਆ ਭਰ 'ਚ ਭਰਪੂਰ ਸਪਲਾਈ, ਭਾਰਤ 'ਚ ਕਿਸਾਨ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜਿੱਥੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ 'ਚ 2025-26 ਲਈ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਮੋਟੇ ਅਨਾਜਾਂ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਸਪਲਾਈ ਵਧਣ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਸਥਿਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ (World Bank) ਮੁਤਾਬਕ 2026 'ਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ 2% ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਭਾਰਤ 'ਚ ਰਬੀ ਦੀ ਚੰਗੀ ਫਸਲ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚ ਭਾਅ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਫੂਡ ਗ੍ਰੇਨ ਪੈਦਾਵਾਰ 2024-25 'ਚ 357.73 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਫਸਲੀ ਖੇਤਰ 'ਚ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪਛੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ Q2 FY25-26 'ਚ ਸਿਰਫ਼ 3.5% ਵਧੀ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਯਤਨ ਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ

ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ MSP ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। 2026-27 ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਕਣਕ ਦਾ MSP ₹2,585, ਜੌਂ ਦਾ ₹2,150, ਛੋਲਿਆਂ ਦਾ ₹5,875, ਮਸਰ ਦਾ ₹7,000, ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ₹6,200 ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਦਾ ₹6,540 ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਧਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਗਤ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 1.5 ਗੁਣਾ ਮੁਨਾਫਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੈ।

ਪਰ, ਸਿਸਟਮ 'ਚ ਕਮੀਆਂ ਕਾਰਨ ਅਸਲ ਸਥਿਤੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਰਬੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਫਸਲ ਮੰਡੀਆਂ 'ਚ ਪਹੁੰਚਣ ਕਾਰਨ ਭਾਅ ਡਿੱਗ ਗਏ ਹਨ। ਕਣਕ 'ਚ ਅਣ-ਮੌਸਮੀ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਨਮੀ (Moisture Content) ਦਾ ਵਧ ਜਾਣਾ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰੀਦ 'ਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਭਾਅ 'ਤੇ ਵੇਚਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਕਣਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਫਸਲਾਂ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਦੂਰ-ਦਰਾਜ਼ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰੀਦ ਕੇਂਦਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਖਰਚਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਘੱਟ ਭਾਅ 'ਤੇ ਵੇਚਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। 2026-27 ਲਈ ਕਣਕ ਦਾ ₹2,585 ਦਾ MSP ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬੇਅਸਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਭਾਅ ਇਸ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ।

ਅੱਗੇ ਦੀ ਰਾਹ: ਸਿਰਫ਼ ਕੀਮਤ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ

ਭਾਵੇਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ 'ਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਸਥਿਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ ਸਹੀ ਮੁੱਲ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਨੀਤੀਆਂ 'ਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ MSP ਵਧਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪਹੁੰਚ, ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ MSP ਅਸਲ 'ਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧਾ ਸਕੇ।