ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਪਜਾਊ ਸੇਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ, ਮੌਸਮੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਉਤਪਾਦਨ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।
ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉੱਚ-ਘਣਤਾ ਵਾਲੇ (High-Density) ਸੇਬਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਉਸਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਗਬਾਨੀ ਖੇਤਰ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਰਾਜ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ (GSDP) ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 8-9% ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਬੰਧੀ ਨਿਯਮਾਂ ਕਾਰਨ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ 3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸੈਕਟਰ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਸੇਬ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਕਈ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਲੌਜਿਸਟਿਕਲ ਖਤਰੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਖੇਤਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ Srinagar-Jammu National Highway (NH-44) 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲਗਾਤਾਰ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਅਤੇ ਭੂ-ਖਿਸਕਣ ਕਾਰਨ ਫਲ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਮੰਡੀਆਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਪਾਉਂਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬੇਮੌਸਮੀ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਗੜ੍ਹੇਮਾਰੀ ਨੇ ਵੀ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 'High-Density Plantation' ਅਤੇ 'Holistic Agriculture Development Programme' (HADP) ਵਰਗੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਕੀਮਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪੁਰਾਣੇ ਬਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਮਾਹਰਾਂ ਲਈ ਹੁਣ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਇਹ ਨੀਤੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਦੇ ਵਧਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।