2026 ਦੇ ਮਾਨਸੂਨ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ **12.6%** ਦੀ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ 2015 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅੰਕੜਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਫੂਡਗ੍ਰੇਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਘਟਾ ਕੇ **373.93 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ** ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਹੁਣ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਰਹੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਾਨਸੂਨ ਵਿੱਚ ਆਈ 12.6% ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2026-27 ਲਈ ਅਨਾਜ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਸੋਧ ਕੇ 373.93 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਐਲ ਨੀਨੋ (El Niño) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਝੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਧ ਪਾਣੀ ਮੰਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦਾਲਾਂ, ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ ਅਤੇ ਬਾਜਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ
ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਪਣਾਈਆਂ ਹਨ। Reserve Bank of India (RBI) ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਭਾਰਤੀ ਪੇਂਡੂ ਆਰਥਿਕਤਾ ਹੁਣ ਮਾਨਸੂਨ 'ਤੇ ਘੱਟ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸਾਨ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦਿਆਂ (Allied Activities) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
NABARD ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹੁਣ 'ਗ੍ਰੀਨ ਫਾਇਨੈਂਸ' ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਕਲਾਈਮੇਟ-ਰਿਸਕ ਟੂਲਜ਼ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਫਸਲ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਫਸਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਖਰਚਾ (Switching Cost) ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰਬੀ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਖਾਦਾਂ ਦਾ ਸਟਾਕ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਨਾ ਆਵੇ।
ਕੀ ਹੈ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਜੋਖਮ?
ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਕਾਫੀ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਫੂਡ ਇਨਫਲੇਸ਼ਨ (Food Inflation) ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੁਣ ਰਬੀ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।