ਭਾਰਤ ਦੇ ਭੂਗਰਭ ਜਲ ਸੰਕਟ ਕਾਰਨ ਦਿਹਾਤੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ 'ਤੇ ਝਟਕਾ

ਅਲੋਪ ਹੁੰਦਾ ਜਲ ਸਰੋਤ

ਭਾਰਤ ਦਾ ਭੂਗਰਭ ਜਲ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਆਮ ਖੇਤੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਾ ਅਧਾਰ ਹੈ, ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ "ਅਦਿੱਖ ਮਾਲਕ" ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਾਉਣ ਅਤੇ ਕਟਾਈ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਘੱਟ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤਣਾਅ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਧਦਾ ਕਿਰਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਝਟਕਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ.

ਸੋਕੇ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ

ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਕੜੇ ਸਥਾਨਕ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਭੂਗਰਭ ਜਲ ਰੀਚਾਰਜ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ, ਸੈਂਟਰਲ ਗਰਾਊਂਡ ਵਾਟਰ ਬੋਰਡ ਦਾ 2024 ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ 2023 ਬਲਾਕ-ਪੱਧਰੀ ਗਣਨਾ ਵਿੱਚ, ਲਗਭਗ 6,553 ਮੁਲਾਂਕਣ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 736, ਲਗਭਗ 11 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, "ਓਵਰ-ਐਕਸਪਲੋਇਟਿਡ" (over-exploited) ਵਜੋਂ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਹੋਰ "ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ" (critical) ਜਾਂ "ਸੈਮੀ-ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ" (semi-critical) ਵਜੋਂ ਨਾਮਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਅਸਥਿਰ ਐਕਸਟਰੈਕਸ਼ਨ ਦਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ.

ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਚੇਨ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ

ਆਮ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦਿਹਾਤੀ ਭਾਰਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ 4 ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੂਗਰਭ ਜਲ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਸਿੰਚਾਈ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਸਲੀ ਤੀਬਰਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੌਸਮੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਲੋਕ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਖੂਹ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪੰਪਿੰਗ ਦੀ ਲਾਗਤ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸਾਨ ਸਿੰਚਾਈ ਘਟਾਉਣ, ਘੱਟ ਮਜ਼ਦੂਰੀ-ਤੀਬਰ ਫਸਲਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ, ਜਾਂ ਬੀਜੇ ਹੋਏ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਲਾਇਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ.

ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ

ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਅਧਿਐਨ ਇਸ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਚੱਕਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਰੂਲੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੋਕੇ-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣਾਂ ਨੇ ਆਮ ਖੇਤੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2024 ਵਿੱਚ ਸਪ੍ਰਿੰਗਰ ਨੇਚਰ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਘਰੇਲੂ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਅਤੇ 2023 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭੂਗਰਭ ਜਲ ਸਿੰਚਾਈ ਅਧਿਐਨ (1996-2020) ਇਹਨਾਂ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਵਿਦਰਭ ਅਤੇ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਣੀ-ਚਾਲਿਤ ਖੇਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।