ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਪੈਰਾਕੁਆਟ ਡਾਈਕਲੋਰਾਈਡ (Paraquat Dichloride) ਨਾਮਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਡਰਾਫਟ ਆਰਡਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਇਸਦੇ ਗੰਭੀਰ ਸਿਹਤ ਜੋਖਮਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਕਦਮ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਸੇਫਟੀ ਸਟੈਂਡਰਡਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਕੋਲ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ 30 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੈਕਟਰ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?
ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਆਮ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ, ਪੈਰਾਕੁਆਟ ਡਾਈਕਲੋਰਾਈਡ, 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇੱਕ ਡਰਾਫਟ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਇਸ ਰਸਾਇਣ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ (manufacture), ਦਰਾਮਦ (import), ਵੰਡ (distribution) ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ (use) ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਹੈ। ਇਹ ਕਦਮ ਇੰਸੈਕਟੀਸਾਈਡ ਐਕਟ 1968 ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ (Registration Committee) ਦੀ ਰਸਮੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਜੀਵਨ ਲਈ ਇਸਦੇ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰਿਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੇ ਸਟੇਕਹੋਲਡਰਜ਼ ਕੋਲ 30 ਦਿਨ
ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਉਦਯੋਗ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਾਂ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਲਈ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਖਤਮ ਹੋਣ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਆਰਡਰ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਰਸਾਇਣ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਨੂੰ ਰੱਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸਦੇ ਸਟਾਕ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੰਗਵਾਉਣ (recall) ਲਈ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਅਸਰ
ਪੈਰਾਕੁਆਟ ਡਾਈਕਲੋਰਾਈਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਣਚਾਹੇ ਘਾਹ-ਫੂਸ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇਪਣ (high toxicity) ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਹਿਰ (human poisoning) ਦਾ ਕੋਈ ਖਾਸ ਮੈਡੀਕਲ ਐਂਟੀਡੋਟ (antidote) ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਰਸਾਇਣਕ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਗਲੋਬਲ ਫੋਕਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ 70 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਤਰਕਾਂ (distributors) ਲਈ, ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਬਦਲਾਅ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਦਲਵਿਆਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰੇਗਾ।
ਐਗਰੋ-ਕੈਮੀਕਲਜ਼ (agrochemicals) ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਜਾਂ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਪੈਰਾਕੁਆਟ-ਆਧਾਰਿਤ ਉਤਪਾਦਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਲੀ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਕੈਮੀਕਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਮਿਕਸ ਬਾਰੇ ਐਲਾਨਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਹਰਬੀਸਾਈਡ (herbicide) ਬਦਲਵਿਆਂ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਮਾਲੀਆ ਇਸ ਖਾਸ ਰਸਾਇਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਫਸਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਤਪਾਦਾਂ (crop protection products) ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ।
ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਆਗਾਮੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜਾ 30-ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਫੀਡਬੈਕ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤਿਮਾਹੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।