ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਬੇ-ਮੌਸਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਹੁਣ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਰਗੇ ਵਿਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਐਗਰੀ-ਇਨਪੁਟਸ, ਐਨੀਮਲ ਫੀਡ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖਪਤ ਵਰਗੇ ਸੈਕਟਰਾਂ 'ਤੇ ਪੈਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। Swades Foundation ਦੇ CEO ਮੰਗੇਸ਼ ਵਾਂਗੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਫਸਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਾ ਰਹਿਣ।
ਨਵੀਂ ਰਣਨੀਤੀ: ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ
ਹੁਣ ਕਿਸਾਨ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 'ਫਾਰਮ ਪੌਂਡਸ' (ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਲਾਬ) ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੋਕੇ ਵਰਗੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਲ ਬਚਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਿਸਾਨ ਹੁਣ ਬਾਗਬਾਨੀ (Horticulture) ਅਤੇ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਨਾਫਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਮਹੱਤਵ
ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਡੇਅਰੀ, ਬੱਕਰੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਪੋਲਟਰੀ ਵਰਗੇ ਕੰਮ ਹੁਣ ਇੱਕ 'ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਹੈਜ' (Financial Hedge) ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਮੁੱਖ ਫਸਲ ਮੌਸਮ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਨਿਯਮਤ ਕਮਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਸੰਕੇਤ
ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ Godrej Agrovet, Hatsun Agro, UPL ਅਤੇ Kaveri Seed ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਮੰਗ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਖੇਤੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਮੁਤਾਬਕ ਢਾਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਪੂੰਜੀਗਤ ਖਰਚਾ (Capital Expenditure) ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਰੈਡਿਟ ਸਪੋਰਟ ਦਾ ਰੋਲ ਅਹਿਮ ਰਹੇਗਾ।