ਭਾਰਤੀ ਡਿਫੈਂਸ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਹੁਣ ਛੋਟੇ ਕੰਪੋਨੈਂਟਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਵਰਗੇ ਫੁੱਲ-ਸਕੇਲ ਡਿਫੈਂਸ ਸਿਸਟਮ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਡਿਫੈਂਸ ਉਤਪਾਦਨ **70%** ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਐਕਸਪੋਰਟ **₹38,458 ਕਰੋੜ** ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਡਿਫੈਂਸ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਥੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਫੈਂਸ ਦਿੱਗਜਾਂ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਪੁਰਜ਼ੇ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੁਣ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਖਿਡਾਰੀ ਡਰੋਨ, ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਰਗੇ ਪੂਰੇ ਕੰਬੈਟ ਸਿਸਟਮ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਗਏ ਹਨ। ਅੱਜ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਫਰਮਾਂ ਡਰੋਨ ਸੈਗਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ।\n\nਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਹੈ। ਪੁਰਜ਼ੇ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪੂਰੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਿਸਟਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰੀ ਨਿਵੇਸ਼, ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ R&D ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਤਕਨੀਕੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੇ ਮਾਰਜਿਨ ਵਧਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਲੰਬੇ ਖੋਜ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ।\n\nਇਸ ਬਦਲਾਅ ਵਿੱਚ 'iDEX' (Innovations for Defence Excellence) ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੇ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਸਕੀਮ ਨੇ 700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਨੂੰ ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਹਨ। ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਦੇ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ 35% ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੁਣ 70% ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।\n\nਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਦੋਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰੀਦ ਦਾ ਪੱਕਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਵਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਰਖ ਹੋਵੇਗੀ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਣਗੀਆਂ ਜੋ ਤਕਨੀਕੀ ਗੁੰਝਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾ ਕੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਠੇਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਨਾਫੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਣਗੀਆਂ।