Indian Army ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਲਈ **540** ਹਾਈ-ਸਪੀਡ ਜੈੱਟ-ਪਾਵਰਡ ਕਾਮੀਕਾਜ਼ੇ ਡਰੋਨ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਕਦਮ ਆਧੁਨਿਕ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਦੇਵੇਗਾ, ਪਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਕਿਊਰਮੈਂਟ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਹੁਣ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ (Modernization) ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ 540 ਹਾਈ-ਸਪੀਡ ਜੈੱਟ-ਪਾਵਰਡ ਕਾਮੀਕਾਜ਼ੇ ਡਰੋਨਾਂ ਦੇ ਟਰਾਇਲ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ 'Precision Mass' ਰਾਹੀਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ 'ਤੇ ਸਟੀਕ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਡਰੋਨ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਕਰੂਜ਼ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਦਲ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਗਲੇ 5 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ₹1.5 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਡਿਫੈਂਸ ਖਰਚ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡਿਫੈਂਸ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਅਜੇ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੁਰਜ਼ਿਆਂ (Imported Components) 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਚੀਨੀ ਕੰਪੋਨੈਂਟਸ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਕਨੀਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਜੋਖਮ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਚਿੱਪ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇਗਾ, ਜੋ ਕਿ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋਕਿਊਰਮੈਂਟ (Procurement) ਅਤੇ ਇੰਡਸਟਰੀ
ਫੌਜ, ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਰਡਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰੋਕਿਊਰਮੈਂਟ ਕਾਫੀ ਖਿੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਆਰਡਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਇਨਫਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ 'ਤੇ ਪੈਸਾ ਖਰਚ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। IDEX ਵਰਗੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਤਾਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ (Mass Production) ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ ਅਜੇ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ।
ਰਣਨੀਤਕ ਤਾਲਮੇਲ
ਡਿਫੈਂਸ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਸਪੇਸ-ਬੇਸਡ ਸੈਂਸਰਾਂ ਅਤੇ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਨੂੰ ਜੋੜ ਸਕੇ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਸਥਾਨਕ ਨਿਰਮਾਣ (Localization) ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਆਰਡਰ ਬੁੱਕ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।