ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਰੂਸ ਤੋਂ **5** ਨਵੇਂ S-400 ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸਿਸਟਮ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਲਾਗਤ **₹50,000 ਕਰੋੜ** ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰ ਸਿਰਫ ਇੰਪੋਰਟ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ, ਸਗੋਂ **2** ਯੂਨਿਟਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣਾਉਣ (Make in India) ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।
ਰੱਖਿਆ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ
ਭਾਰਤੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਰੂਸ ਤੋਂ 5 ਨਵੇਂ S-400 Triumf ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸਕੁਐਡਰਨ ਲੈਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 'ਤੇ ਗੌਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2026 ਵਿੱਚ 'ਡਿਫੈਂਸ ਐਕਵਿਜੀਸ਼ਨ ਕੌਂਸਲ' (DAC) ਤੋਂ ਮੁੱਢਲੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮਈ 2025 ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਅਸਰ
ਇਸ ਨਵੀਂ ਖਰੀਦ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮਈ 2025 ਵਿੱਚ ਹੋਏ 'Operation Sindoor' ਦੌਰਾਨ S-400 ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਿਸਟਮ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਰਵਿਲੇਂਸ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਟ੍ਰੈਕ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
'ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ' ਵੱਲ ਕਦਮ
ਪੁਰਾਣੇ ਇੰਪੋਰਟ ਮਾਡਲ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਇਸ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਫੋਕਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ (Technology Transfer) 'ਤੇ ਹੈ। ਯੋਜਨਾ ਮੁਤਾਬਕ 3 ਸਕੁਐਡਰਨ ਇੰਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਜਦਕਿ 2 ਯੂਨਿਟ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਨਾਲ ਹੀ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੇਨਟੇਨੈਂਸ ਅਤੇ ਰਿਪੇਅਰ ਸੈਂਟਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਡਿਫੈਂਸ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਮਿਲੇਗਾ।
ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋਖਮ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਹਿਮ ਹੈ, ਪਰ ਰੂਸ ਨਾਲ ਡਿਫੈਂਸ ਟ੍ਰੇਡ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ (Sanctions) ਦਾ ਡਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਫਿਸਕਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਚੁਣੌਤੀ ਰਹੇਗੀ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਡਿਲੀਵਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਡੀਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 3 ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।