ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ (Indian Navy) ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ (Maritime Security) ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵੀ ਰੋਬੋਟ ਜਹਾਜ਼ਾਂ (Unmanned Surface Vessels - USVs) ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦੀ iDEX ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਤਹਿਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਹ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ (Autonomous Boats) ਤੱਟਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ (Reconnaissance & Patrolling) ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਸਾਬਤ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਸੈਂਕੜੇ ਅਜਿਹੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੇੜੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਕੜ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਸਕੇ।
ਭਾਰਤ ਵੀ ਹੁਣ Robot Ship ਦਾ ਬਣਿਆ ਹਿੱਸਾ
ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ (Indian Navy) ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ Unmanned Surface Vessels (USVs) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ elite ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਆਟੋਨੋਮਸ ਜਹਾਜ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰੋਬੋਟ ਜਹਾਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਘੱਟ ਖਰਚੇ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੈਨੂਵਰੇਬਲ (Maneuverable) ਡਿਫੈਂਸ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰਣਨੀਤਕ ਬਦਲਾਅ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜੰਗੀ ਬੇੜਿਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਅਤੇ Exclusive Economic Zone (EEZ) ਨੂੰ ਉਭਰਦੇ ਖਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ।
ਦੇਸੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲੀ
ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ (Ministry of Defence) ਦੀ iDEX ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਰਾਹੀਂ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਡਿਫੈਂਸ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਾ (Innovation) ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਹੈ Sagar Defence Engineering ਦੁਆਰਾ 'Matangi' USV ਦਾ ਵਿਕਾਸ। ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ 'Genesis' ਨਾਮ ਦੀ ਦੇਸੀ AI-ਕੰਟਰੋਲਡ ਸਿਸਟਮ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚੱਲਣ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, Larsen & Toubro ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਡਿਫੈਂਸ ਕੰਟਰੈਕਟਰ ਵੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਐਡਵਾਂਸਡ ਮਾਈਨ-ਕਾਊਂਟਰਮੇਜ਼ਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਹੀ, DRDO ਵਰਗੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਆਫੈਂਸਿਵ ਅਤੇ ਡਿਫੈਂਸਿਵ ਆਟੋਨੋਮਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਮਲਟੀ-ਈਅਰ ਐਕਵਾਇਜ਼ਿਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ
ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਆਪਣੇ ਅਨਮੈਨਡ ਬੇੜੇ (Unmanned Fleet) ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੋਡਮੈਪ ਵਿੱਚ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ USVs ਦੀ ਖਰੀਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਮ ਤੱਟੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਖੋਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਾਈਨ ਕਲੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਸਵਾਰਮ (Swarm) ਵਰਗੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਤੱਕ। ਇਹਨਾਂ ਇੰਟਰਸੈਪਟਰ ਕ੍ਰਾਫਟਸ ਦੇ ਨਵੀਨਤਮ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨ ਗੰਨਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਰਾਬ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੇਂਜ ਅਤੇ ਸਰਵਾਈਵਬਿਲਟੀ (Survivability) ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ
ਭਾਰਤੀ ਡਿਫੈਂਸ ਸੈਕਟਰ ਲਈ, ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਹਾਈ-ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਅਤੇ ਅਨਮੈਨਡ ਸਿਸਟਮਜ਼ 'ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ iDEX ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਆਰਡਰ ਬੁੱਕ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸੀ ਹੱਲਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਮੰਗ ਘਰੇਲੂ ਡਿਫੈਂਸ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ ਆਮਦਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਟੋਨੋਮਸ ਨੈਵਲ ਵਾਰਫੇਅਰ (Autonomous Naval Warfare) ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਉੱਚ ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਲਾਗਤਾਂ (R&D Costs) ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜੋਖਮ ਅਤੇ AI-ਡਰਾਈਵਨ ਸਿਸਟਮਜ਼ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਨੇਵਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ (Naval Infrastructure) ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕੰਮ ਸਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੈਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਪਡੇਟਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ, ਲੰਬੀ-ਰੇਂਜ ਵਾਲੇ USV ਵੇਰੀਐਂਟਸ ਦੀ ਸਫਲ ਕਮਿਸ਼ਨਿੰਗ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨੇਵਲ ਟੈਂਡਰਾਂ (Naval Tenders) ਲਈ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਅਜਿਹੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੇ ਨੇਵੀ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਫਰਮਾਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸਫਲਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਅਮਲ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਆਟੋਨੋਮਸ ਮੈਰੀਟਾਈਮ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ (Autonomous Maritime Navigation) ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਗੁੰਝਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ।