अमेरिकेचे ईरानच्या तेल नेटवर्कवर मोठे निर्बंध! चीनला मोठा झटका, जागतिक बाजारात तणाव वाढला

अमेरिकेच्या ट्रेझरी विभागाने एक मोठी कारवाई करत, ईरानमधून चीनला होणाऱ्या तेल तस्करीमध्ये सहभागी असलेल्या १२ व्यक्ती आणि कंपन्यांवर कठोर निर्बंध लादले आहेत. या निर्बंधांमध्ये हॉंगकॉंग, यूएई आणि ओमानमधील ३ व्यक्ती आणि ९ कंपन्यांचा समावेश आहे. या कारवाईचा मुख्य उद्देश ईरानच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) आणि त्यांच्या तेल व्यवसायासाठी मिळणारा महसूल रोखणे हा आहे. या निधीच्या नेटवर्कमध्ये व्यत्यय आणण्यासाठी माहिती देणाऱ्यांना $15 मिलियन पर्यंतचे बक्षीस जाहीर करण्यात आले आहे.

ट्रेझरी अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, या कंपन्या फ्रंट कंपन्या म्हणून काम करत होत्या, ज्या जहाजे (vessels) भाड्याने घेणे, मालाची (cargoes) व्यवस्था करणे आणि लाखो बॅरल (barrels) इरानी तेल अत्याधुनिक 'शॅडो फ्लीट' (shadow fleet) ऑपरेशन्सद्वारे विकण्याचे काम करत होत्या. ऑफशोअर शेल कंपन्या आणि जहाज-ते-जहाज हस्तांतरण (ship-to-ship transfers) यांसारख्या पद्धतींचा वापर करून हे व्यवहार लपवले जात होते. या नेटवर्कमध्ये IRGC अधिकारी आणि गोल्डन ग्लोब नेटवर्कसारख्या संस्थांचा सहभाग होता.

या व्यतिरिक्त, अमेरिकेच्या स्टेट डिपार्टमेंटने चीनमधील तीन सॅटेलाइट कंपन्यांवरही निर्बंध लादले आहेत, ज्या ईरानच्या लष्करी कारवायांना मदत करत होत्या. यातून चीनवरचा दबाव वाढत असून, बीजिंगला ईरानच्या समर्थन नेटवर्कमध्ये त्याच्या भूमिकेसाठी जबाबदार धरले जात आहे. पूर्वीच्या निर्बंधांमुळे ईरानच्या तेल निर्यातीत मोठी घट झाली होती. जरी चीनच्या अधिकृत सीमाशुल्क डेटानुसार 2022 पासून थेट इरानी तेल आयात झालेली नसली, तरी ॲनालिटिक्स फर्म्सच्या अंदाजानुसार चीनने अलीकडे ट्रान्सशिपमेंट मार्गांनी लक्षणीय प्रमाणात इरानी कच्चे तेल आयात केले आहे.

जरी निर्बंध कडक केले असले तरी, ईरान नेहमीच 'शॅडो फ्लीट' आणि गुंतागुंतीच्या आर्थिक व्यवहारांद्वारे आंतरराष्ट्रीय निर्बंधांना बगल देत आले आहे, आणि चीन हा त्याचा मुख्य खरेदीदार आहे. चीनला स्वस्त दरात ऊर्जा मिळवण्याची गरज या निर्बंधांचा प्रभाव कमी करू शकते. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीजवळचे भू-राजकीय तणाव जागतिक तेल किमतींसाठी धोका निर्माण करतात, भूतकाळात या मार्गावरील धोक्यांमुळे किमती $100 प्रति बॅरलच्या वर गेल्या होत्या. IRGC च्या गुप्त नेटवर्कवरील अवलंबित्व पूर्णपणे रोखणे कठीण आहे.

आता ईरानच्या तेल व्यापारावर आणि चीनच्या निर्बंध पालनावर वाढलेली तपासणी अपेक्षित आहे. राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प आणि राष्ट्राध्यक्ष शी यांच्या आगामी भेटीदरम्यान वॉशिंग्टन बीजिंगचे सहकार्य मागण्याची शक्यता आहे. विश्लेषकांच्या मते, हे निर्बंध ईरानच्या तेल निर्यातीत व्यत्यय आणू शकतात, पण चीनसारखा मोठा खरेदीदार असल्याने त्यांना पूर्णपणे थांबवणे कठीण आहे. त्यामुळे बाजारात अस्थिरता कायम राहण्याची शक्यता आहे.