सुपर एल निनोचा धोका: 2026 मध्ये 1877 सारखी जागतिक उपासमार पसरू शकते!

संभाव्य सुपर एल निनोमुळे जागतिक हवामानावर परिणाम

जगभरातील हवामान खात्यांनी एक शक्तिशाली एल निनो (El Niño) घटनेचा इशारा दिला आहे. मे ते जुलै दरम्यान एल निनो सक्रिय होण्याची शक्यता 82% आहे. सुरुवातीच्या अंदाजानुसार, हा एल निनो 1877 च्या एल निनो इतकाच तीव्र असू शकतो, ज्या काळात जगभरातील हवामानात मोठे बदल होऊन लाखो लोकांचा मृत्यू झाला होता. सध्याच्या अंदाजानुसार, येणाऱ्या उत्तर गोलार्धातील हिवाळ्यात (Northern Hemisphere winter) ही स्थिती 96% कायम राहण्याची शक्यता आहे. या गंभीर एल निनोच्या शक्यतेत वाढत्या जागतिक तापमानामुळे (global warming) भर पडली आहे. 2024 हे वर्ष आतापर्यंतचे सर्वात उष्ण वर्ष ठरले आहे, त्यामुळे हवामानातील बदलांचे परिणाम अधिक तीव्र होण्याची भीती आहे.

एल निनो म्हणजे काय आणि त्याचा इतिहास

एल निनो ही एल निनो सदर्न ऑसिलेशन (El Niño Southern Oscillation - ENSO) सायकलची उष्ण अवस्था आहे. जेव्हा पॅसिफिक महासागरातील व्यापारी वारे (trade winds) कमकुवत होतात, तेव्हा एल निनोची सुरुवात होते. यामुळे मध्य आणि पूर्व पॅसिफिक महासागरातील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान वाढते. याचे परिणाम म्हणून जगभरातील हवामानात बदल होतो, पॅसिफिक प्रदेशात जास्त पाऊस पडतो, तर ऑस्ट्रेलियासारख्या ठिकाणी कमी पाऊस पडतो.

1982-83 आणि 1997-98 मध्ये आलेल्या तीव्र एल निनो घटनांचा जगभरातील हवामानावर मोठा परिणाम दिसून आला होता.

तीव्र हवामानाचे आर्थिक आणि सामाजिक परिणाम

2026 च्या एल निनोचा संभाव्य प्रभाव 1876-78 च्या तीव्र घटनेशी तुलना केली जात आहे. त्या काळात एल निनो, मजबूत इंडियन ओशन डायपोल (Indian Ocean Dipole) आणि उत्तर अटलांटिकमधील (North Atlantic) तापमान वाढ यामुळे जगभरात अंदाजे 5 कोटी लोकांचा मृत्यू उपासमारीने झाला होता.

आजकाल हवामान खात्यांकडे 19 व्या शतकापेक्षा चांगले अंदाज आणि देखरेख साधने आहेत, ज्यामुळे शेती, अन्न सुरक्षा आणि सार्वजनिक आरोग्यासाठी सक्रिय उपाययोजना करता येतात. मात्र, संसाधनांच्या कमतरतेचे मोठे आव्हान या संस्थांसमोर उभे राहू शकते. सध्या जागतिक सरासरी तापमान औद्योगिक पूर्व पातळीपेक्षा सुमारे 1.4°C ने वाढले आहे, त्यामुळे एल निनोचे नेहमीचे परिणाम अधिक गंभीर होण्याची शक्यता आहे.

कोणते क्षेत्र सर्वाधिक असुरक्षित आहेत?

सध्याच्या अंदाजात विशिष्ट कंपन्यांचा उल्लेख नसला तरी, एल निनोमुळे होणारा संभाव्य दुष्काळ आणि अतिवृष्टीमुळे विविध क्षेत्रांवर परिणाम होईल. कृषी माल, पाणी पुरवठा कंपन्या आणि विमा कंपन्या सर्वाधिक असुरक्षित असतील. ज्या कंपन्यांचे कामकाज विस्तृत आहे किंवा ज्यांच्या पुरवठा साखळीत (supply chain) लवचिकता आहे, त्या या बदलांना तोंड देण्यासाठी अधिक सक्षम असतील. गुंतवणूकदारांनी त्यांच्या पोर्टफोलिओमध्ये (portfolio) या हवामान-संबंधित जोखमींचा विचार करणे महत्त्वाचे ठरू शकते. तीव्र हवामानामुळे होणारे आर्थिक परिणाम दीर्घकालीन गुंतवणूक धोरणांसाठी अधिकाधिक महत्त्वाचे ठरत आहेत. पीक अपयश आणि संसाधनांची टंचाई यामुळे जागतिक आर्थिक स्थिरतेवर ताण येऊ शकतो, ज्यामुळे महागाई आणि व्यापारावर परिणाम होण्याची शक्यता आहे.