ओमानने होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होणाऱ्या तेल व्यापारात स्थिरता आणण्यासाठी स्वैच्छिक शुल्क प्रणालीचा प्रस्ताव मांडला आहे. प्रादेशिक तणाव कमी करण्याचा उद्देश असला तरी, अमेरिका कोणत्याही शुल्काला विरोध करत आहे.
ओमानचा महत्त्वाकांक्षी प्रस्ताव
ओमानने इराणला एक प्रस्ताव सादर केला आहे, ज्याला अनेक आखाती देशांचा पाठिंबा आहे. या प्रस्तावानुसार, होर्मुझ सामुद्रधुनीतून प्रवास करणाऱ्या जहाजांसाठी स्वैच्छिक शुल्काची (Voluntary Fees) व्यवस्था लागू करण्याचा विचार आहे. यामागचा मुख्य उद्देश सध्याच्या प्रादेशिक संघर्षामुळे बाधित झालेल्या जागतिक ऊर्जा पुरवठ्याला (Global Energy Flows) स्थिरता देणे हा आहे.
अमेरिकेचा स्पष्ट नकार
अमेरिकेने मात्र या प्रस्तावाला स्पष्टपणे नकार दिला आहे. अमेरिकेच्या म्हणण्यानुसार, होर्मुझ सामुद्रधुनी आंतरराष्ट्रीय क्षेत्र आहे आणि त्यावर कोणत्याही प्रकारचे नियंत्रण किंवा शुल्क आकारणी मान्य नाही. दोन्ही देशांमध्ये चर्चा सुरू असली तरी, अमेरिकेची भूमिका ठाम आहे की कोणत्याही प्रकारच्या शुल्काशी संबंधित करार स्वीकारार्ह नाही. यामुळे परिस्थिती तणावपूर्ण बनली आहे.
जागतिक ऊर्जा बाजारावर परिणाम
होर्मुझ सामुद्रधुनी जागतिक ऊर्जेसाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. जगातील अंदाजे 20% तेल आणि लिक्विफाइड नॅचरल गॅस (LNG) येथूनच प्रवास करतो. सध्याच्या संघर्षामुळे या मार्गावरील व्यापाराला मोठा धक्का बसला आहे. यापूर्वी मार्चमध्ये असाच एक प्रयत्न झाला होता, पण तो फारसा यशस्वी झाला नाही.
प्रादेशिक अस्थिरता आणि पुरवठा धोक्यात
या सागरी तणावामुळे प्रादेशिक अस्थिरता आणखी वाढली आहे. येमेनमधील हौथी (Houthi) गटाने सौदी लाल सागरी बंदरांवर नाकेबंदी जाहीर केली आहे. तसेच, अमेरिकेचे सैन्य आणि इराण-समर्थित गटांमधील चकमकींमुळे ऊर्जा पायाभूत सुविधांच्या सुरक्षिततेबद्दल चिंता वाढली आहे. या भू-राजकीय तणावामुळे ब्रेंट क्रूड फ्युचर्समध्ये (Brent Crude Futures) मोठी घसरण झाली असून, ते 5% पेक्षा जास्त घसरून $84 प्रति बॅरलच्या खाली गेले.
गुंतवणूकदारांनी ओमान, इराण आणि अमेरिका यांच्यातील या घडामोडींवर बारकाईने लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे. सामुद्रधुनीची स्थिती, प्रस्तावित शुल्क प्रणालीचे यश आणि प्रादेशिक तणावातील पुढील वाढ या सर्वांचा जागतिक तेल किमतींवर परिणाम दिसून येईल.