तेल दरातून भूकंपाचा इशारा, जागतिक बाजारात मोठी घसरण; टेक कंपन्यांचे निकाल संमिश्र

जागतिक बाजारात बुधवार, २९ एप्रिल २०२६ रोजी मोठी घसरण झाली. याचे मुख्य कारण म्हणजे तेलाच्या किमतीत झालेली विक्रमी वाढ. ब्रेंट क्रूड (Brent crude) तब्बल 7.3% नी वाढून $119.34 प्रति बॅरलवर पोहोचले, जे 2022 नंतरची सर्वाधिक पातळी आहे. अमेरिकन WTI क्रूड (U.S. WTI crude) मध्येही 7.31% ची वाढ होऊन ते $107.24 प्रति बॅरलवर गेले. मध्य पूर्वेतील सुरू असलेल्या संघर्षामुळे आणि विशेषतः होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून (Strait of Hormuz) होणाऱ्या पुरवठ्याबाबतच्या चिंता वाढल्याने तेलाच्या किमतीत ही उसळी आली आहे. संयुक्त अरब अमिरातीने (UAE) ओपेकमधून (OPEC) बाहेर पडल्याने परिस्थिती आणखी गुंतागुंतीची झाली आहे. पेंटागॉनने (Pentagon) या संघर्षाचा आतापर्यंतचा लष्करी खर्च $25 अब्ज इतका असल्याचा अंदाज वर्तवला आहे. तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळे महागाई वाढण्याची भीती निर्माण झाली आहे, ज्यामुळे अमेरिकेचे ट्रेझरी यील्ड्स (Treasury yields) वाढले आहेत. १० वर्षांच्या ट्रेझरी यील्डमध्ये सुमारे 4.415% तर २ वर्षांच्या यील्डमध्ये 3.932% ची वाढ दिसून आली. सोन्याचे दर सलग तिसऱ्या दिवशी घसरून सुमारे $4,510 प्रति औंसवर आले.

या मार्केट घसरणीदरम्यान, मायक्रोसॉफ्ट (Microsoft), अल्फाबेट (Alphabet), ॲमेझॉन (Amazon) आणि मेटा प्लॅटफॉर्म्स (Meta Platforms) सारख्या मोठ्या टेक कंपन्यांचे तिमाही निकाल बाजाराचे लक्ष वेधून घेत होते. पहिल्या तिमाहीचे (Q1 2026) निकाल संमिश्र स्वरूपाचे होते. बहुतांश कंपन्यांनी ॲनालिस्ट्सच्या (Analysts) अंदाजापेक्षा चांगली कामगिरी केली असली तरी, बाजारातील प्रतिक्रिया वेगवेगळी होती. अल्फाबेट आणि ॲमेझॉनच्या शेअर्समध्ये आफ्टर-मार्केट (after-market) वाढ दिसून आली, याचे श्रेय गूगल क्लाउड (Google Cloud) महसूल आणि एकूणच कामगिरीला दिले जात आहे. मात्र, मेटा प्लॅटफॉर्म्स आणि मायक्रोसॉफ्टच्या शेअर्समध्ये घसरण झाली. मायक्रोसॉफ्टने Q3 मध्ये $82.9 अब्ज महसूल आणि $4.27 EPS सह अपेक्षांपेक्षा जास्त कमाई केली, तरीही शेअर घसरला. मेटाचे शेअर्स कृत्रिम बुद्धिमत्तेवरील (AI) आक्रमक खर्चामुळे चिंतेत होते. निकालांनुसार, हेडलाईन अर्निंग्स (headline earnings) अपेक्षेपेक्षा जास्त असूनही, गुंतवणूकदार कंपन्यांच्या भविष्यातील गुंतवणूक योजना आणि नफ्यावर अधिक लक्ष केंद्रित करत होते.

अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हने (Federal Reserve) आपल्या धोरण बैठकीत व्याजदर जैसे थे ठेवले, जे अपेक्षित होते. मात्र, बाजारातील वातावरण 'हॉकिश' (hawkish) म्हणजेच दर कपातीऐवजी महागाई नियंत्रणावर अधिक भर देणारे असल्याचे दिसून आले. FOMC सदस्यांमधील मतभेद आणि फेड चेअर जेरोम पॉवेल (Jerome Powell) यांनी दरवाढीच्या धोक्यांवरून दर कपातीबाबत सावध भूमिका घेतल्याने, 2026 मध्ये व्याजदर कपातीच्या (rate cut) अपेक्षा कमी झाल्या. यामुळे ट्रेझरी यील्ड्समध्ये वाढ झाली. भू-राजकीय तणाव आणि फेडरल रिझर्व्हच्या हॉकिश भूमिकेमुळे डॉलर इंडेक्स (dollar index) तीन आठवड्यांतील उच्चांकावर, सुमारे 99.9 वर पोहोचला.

या सर्व घटकांचा परिणाम अमेरिकेच्या प्रमुख शेअर बाजारांवर दिसून आला. डाऊ जोन्स इंडस्ट्रियल ॲव्हरेज (Dow Jones Industrial Average) 0.6% घसरून 48,861.81 वर बंद झाला. एस अँड पी 500 (S&P 500) जवळपास 0.1% नी घसरून 7,135.95 वर स्थिरावला, जो एका दिवसापूर्वीच आपल्या सर्वकालीन उच्चांकावरून घसरला होता. नॅस्डॅक कंपोझिट (Nasdaq Composite) मात्र किरकोळ 0.1% नी वाढून 24,673.24 वर बंद झाला. एआय सेमीकंडक्टर (AI semiconductor) स्टॉक आर्म होल्डिंग्स (Arm Holdings) 8% घसरला असूनही नॅस्डॅकची ही वाढ बाजारातील गुंतागुंतीचे चित्र दर्शवते. टेक कंपन्यांचे निकाल अपेक्षेपेक्षा चांगले आले असले तरी, तेलाचा धक्का आणि फेडची महागाईवरील कडक भूमिका यामुळे बाजाराचा एकूण सेंटिमेंट (sentiment) मंदावला होता. मायक्रोसॉफ्टचा P/E रेशो सध्या सुमारे 26.86 आहे. वाढती महागाई आणि कडक मौद्रिक धोरणामुळे बाजाराचे व्हॅल्युएशन (valuation) चिंताजनक ठरत आहे.

बाजारासमोरील प्रमुख धोके म्हणजे मध्य पूर्वेतील संघर्ष आणि त्याचा तेलाच्या पुरवठ्यावर होणारा परिणाम, ज्यामुळे महागाई वाढू शकते. यामुळे फेडरल रिझर्व्हला व्याजदर कपात करण्यास उशीर करावा लागू शकतो, ज्यामुळे कंपन्या आणि ग्राहकांसाठी कर्जाचा खर्च वाढेल. टेक कंपन्यांमधील एआय गुंतवणुकीमुळे भविष्यातील नफ्यावर प्रश्नचिन्ह निर्माण होत आहे. भू-राजकीय अनिश्चितता जागतिक व्यापारालाही धोका पोहोचवत आहे. आगामी काळात, मध्य पूर्वेतील घडामोडी आणि फेडरल रिझर्व्हचे महागाई आणि मौद्रिक धोरणावरील भाष्य यावर बाजाराची दिशा ठरेल. आगामी आर्थिक आकडेवारी, विशेषतः महागाई आणि रोजगाराचे आकडे, फेडरल रिझर्व्हच्या पुढील निर्णयांना आकार देतील. टेक कंपन्यांच्या निकालांमध्ये लवचिकता दिसून आली असली तरी, या कामगिरीची शाश्वती खर्च व्यवस्थापन, एआय गुंतवणुकीवरील परतावा आणि जागतिक आर्थिक-राजकीय परिस्थितीवर अवलंबून असेल. तेलाच्या किमती आणि टेक व्हॅल्युएशनमधील तफावत, तसेच सावध मध्यवर्ती बँक, यामुळे बाजारात अस्थिरता कायम राहण्याची शक्यता आहे.