होर्मुझ सामुद्रधुनीवर तणाव: इराणचे अमेरिकेला चोख प्रत्युत्तर, तेलाच्या किमतीत मोठी अस्थिरता

इराणचा अमेरिकेच्या दाव्यांना ठाम नकार

इस्लामाबादमध्ये अमेरिका आणि इराण यांच्यात शांतता चर्चा सुरू असतानाच, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवरून तणाव वाढला आहे. इराणच्या संयुक्त लष्करी कमांडने अमेरिकेच्या नौदलाचे दोन विनाशक (Destroyers) सामुद्रधुनीतून जात असल्याच्या दाव्याला जोरदार प्रत्युत्तर दिले आहे. इराणने म्हटले आहे की, 'कोणत्याही जहाजाच्या मार्गावर नियंत्रण हे इस्लामिक प्रजासत्ताक इराणच्या सशस्त्र दलांकडेच आहे.' इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) ने इशारा दिला आहे की, कोणत्याही लष्करी जहाजाने सामुद्रधुनीतून जाण्याचा प्रयत्न केल्यास त्यांना 'कठोर प्रत्युत्तर' दिले जाईल. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी अमेरिकेच्या सैन्याने इराणची खाण टाकणारी जहाजे नष्ट केली आणि सामुद्रधुनी साफ करत असल्याचा दावा केल्यानंतर हे दावे-प्रतिदावे समोर आले आहेत.

जागतिक बाजारातील परिणाम: तेलाच्या किमतीत चढ-उतार

या सर्व घडामोडींमुळे क्रूड ऑइलच्या किमतीत (Crude Oil Prices) चढ-उतार दिसून येत आहेत. ब्रेंट क्रूड (Brent Crude) सध्या सुमारे $95-$100 प्रति बॅरलवर व्यवहार करत आहे, तर WTI फ्युचर्स (WTI Futures) सुमारे $98 च्या आसपास आहेत. होर्मुझची सामुद्रधुनी जागतिक ऊर्जा व्यापारातील एक महत्त्वाची कडी आहे, जी सुमारे 20% जागतिक तेल आणि नैसर्गिक वायू व्यापाराचे वहन करते.

अमेरिका-इराण चर्चा आणि प्रमुख मतभेद

पाकिस्तानच्या मध्यस्थीने अमेरिका आणि इराण यांच्यातील उच्चस्तरीय शांतता वाटाघाटी पुन्हा सुरू झाल्या आहेत. अमेरिकेच्या टीममध्ये उपराष्ट्रपती जेडी व्हान्स (JD Vance) यांचा समावेश आहे. गेल्या सहा आठवड्यांपासून सुरू असलेल्या संघर्षाच्या समाप्तीवर चर्चा सुरू आहे. मात्र, सामुद्रधुनीचे नियंत्रण आणि इराणचा अणुकार्यक्रम यांसारख्या मुद्द्यांवर 'गंभीर मतभेद' कायम असल्याचे बोलले जात आहे.

विश्लेषकांचा अंदाज: अस्थिरता कायम राहणार

विश्लेषकांचा अंदाज आहे की, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील नाजूक भू-राजकीय परिस्थितीमुळे तेलाच्या किमतीत (Oil Prices) अस्थिरता कायम राहील. गोल्डमन सॅक्सच्या (Goldman Sachs) अंदाजानुसार, जर सामुद्रधुनीवर मोठे निर्बंध आले, तर ब्रेंट क्रूडची सरासरी किंमत 2026 पर्यंत $100 प्रति बॅरलपेक्षा जास्त राहू शकते. मात्र, यू.एस. एनर्जी इन्फॉर्मेशन ॲडमिनिस्ट्रेशन (EIA) च्या अंदाजानुसार, 2026 च्या चौथ्या तिमाहीत ब्रेंट क्रूड $90 प्रति बॅरलच्या खाली येऊ शकते आणि 2027 मध्ये सरासरी $76 पर्यंत खाली येऊ शकते. हे सर्व आकडेवारी संघर्षाचा कालावधी आणि उत्पादन समस्यांवर अवलंबून असेल. मात्र, बाजारात नेहमीच एक 'जोखीम प्रीमियम' (Risk Premium) राहण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे, या चर्चांमधून कायमस्वरूपी तोडगा निघतो की नाही, यावर बाजाराचे बारकाईने लक्ष असेल.