सस्ते ड्रोन्स विरुद्ध महागडी संरक्षण प्रणाली! अमेरिकेच्या संरक्षण कंपन्या हादरल्या

युद्धाचे बदलले गणित: स्वस्त ड्रोन्सचा मोठा हल्ला

सध्याच्या संघर्षांमध्ये एक धक्कादायक चित्र समोर येत आहे: इराणने मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन केलेले, अत्यंत स्वस्त ड्रोन्स अमेरिकेच्या अब्जावधी डॉलर्स किमतीच्या संरक्षण प्रणालींना निष्प्रभ ठरवत आहेत. इराणचे 'शहिद-१३६' (Shahed-136) ड्रोनची किंमत अंदाजे $35,000 आहे, तर अमेरिकेच्या 'पॅट्रियट' (Patriot) क्षेपणास्त्र प्रणालीचा एक इंटरसेप्टर सुमारे $4 दशलक्ष (40 लाख डॉलर्स) इतका महाग आहे. हा मोठा आर्थिक फरक गल्फमधील देशांसाठी डोकेदुखी ठरला आहे. या स्वस्त ड्रोन्सना रोखण्यासाठी महिनाभराच्या इंटरसेप्टरचा साठा संपला आहे.

संरक्षण दिग्ग्जांवर दबाव, उत्पादनात अडथळे

Lockheed Martin आणि Raytheon Technologies सारख्या प्रमुख संरक्षण कंपन्यांना मागणी पूर्ण करण्यासाठी तारेवरची कसरत करावी लागत आहे. Lockheed Martin २०२५ मध्ये अंदाजे 600 इंटरसेप्टरचे उत्पादन करणार असल्याचे वृत्त आहे. यामुळे महागड्या संरक्षण यंत्रणांवरचा खर्च वाढत असून, उत्पादन क्षमतेवरही ताण येत आहे. यामुळे या कंपन्यांच्या शेअरची किंमतही घसरली आहे. एप्रिल २०२६ मध्ये Lockheed Martin (LMT) चे शेअर्स $529.79 पर्यंत घसरले, जे मार्च २०२६ मधील $676.70 च्या उच्चांकापेक्षा खूपच कमी आहे. Raytheon Technologies (RTX) चे शेअर्सही $179.30 च्या आसपास होते, जे मार्चमधील $212.16 च्या उच्चांकापेक्षा खाली आहेत.

खरेदी धोरणांमध्ये मोठे बदल अपेक्षित

या परिस्थितीमुळे अमेरिकेचे संरक्षण सचिव पीट हेगसेथ (Pete Hegseth) यांनी पारंपरिक संरक्षण खरेदी प्रणालीला 'मृत' म्हटले आहे. ते आता 'वेळेत क्षमता मिळवणे' (speed to capability) यावर जोर देत आहेत. छोटे ड्रोन्स 'वापरल्या जाणाऱ्या वस्तू' (consumable items) म्हणून गणले जात असून, यामुळे खरेदी प्रक्रिया वेगवान होईल. जागतिक लष्करी ड्रोन मार्केट २०२५ मध्ये $47.4 अब्ज वरून २०२३ पर्यंत $98.2 अब्ज पर्यंत वाढण्याची अपेक्षा आहे.

Lockheed Martin च्या २०२६ च्या पहिल्या तिमाहीच्या अहवालानुसार, महसुलात वाढ स्थिर राहिली आहे, पण निव्वळ नफा कमी झाला आहे. तसेच, कंपनीचे फ्री कॅश फ्लो (free cash flow) नकारात्मक राहिले आहे.

भविष्यातील आव्हाने आणि संधी

PAC-3 MSE सारख्या नवीन इंटरसेप्टरची किंमत $6-8 दशलक्ष पर्यंत जाऊ शकते, जी इराणच्या ड्रोन्सच्या $20,000-$50,000 च्या किमतीपेक्षा खूपच जास्त आहे. यामुळे बजेटवर मोठा भार पडतोय. यामुळे मोठ्या आणि प्रस्थापित कंपन्यांना नवीन, चपळ कंपन्यांशी स्पर्धा करावी लागत आहे. मात्र, जागतिक भू-राजकीय तणावामुळे संरक्षण क्षेत्राचे भविष्य सकारात्मक दिसत आहे. Lockheed Martin च्या शेअर्सवर 'Hold' रेटिंग असून, अंदाजित वाढ 25.5% आहे. Raytheon Technologies ला 'Moderate Buy' रेटिंग असून 8-20% वाढीची शक्यता वर्तवली जात आहे.