तेल टँकरच्या वॉर इन्शुरन्सचा खर्च **30 पट** वाढला! जागतिक शिपिंगमध्ये भूकंपासारखा हादरा

वॉर रिस्क इन्शुरन्सच्या दरातील ही तीव्र वाढ केवळ तात्पुरता खर्च नसून, जागतिक शिपिंग उद्योगाच्या जोखीम मूल्यांकनात (Risk Assessment) एक मोठा बदल दर्शवते. एकेकाळी किरकोळ असलेला हा कार्यान्वयन खर्च (Operational Cost) आता फ्रेट रेट्स (Freight Rates), व्यापार मार्ग (Trade Routes) आणि शिपिंग धोरणांसाठी एक महत्त्वाचा घटक बनला आहे, ज्याचा परिणाम जागतिक पुरवठा साखळी (Global Supply Chains) आणि ऊर्जा बाजारांवर (Energy Markets) होत आहे.

आता तेल टँकरसाठी वॉर रिस्क इन्शुरन्सचे प्रीमियम्स जहाजाच्या किमतीच्या 3.5% ते 7.5% पर्यंत पोहोचले आहेत. याआधी हा दर अंदाजे 0.25% होता. 200 ते 300 मिलियन डॉलर्स किमतीच्या मोठ्या टँकरसाठी, या वाढीमुळे प्रत्येक फेऱ्यामागील खर्च 70 ते 90 लाख डॉलर्स (Million Dollars) पर्यंत पोहोचला आहे, जो पूर्वी केवळ 6 लाख डॉलर्स (Six Lakh Dollars) च्या आसपास होता. इन्शुरन्स कंपन्या, विशेषतः लंडनस्थित मोठ्ठे प्लेयर्स, या परिस्थितीवर वेगाने प्रतिक्रिया देत आहेत. अनेकदा त्या जुन्या पॉलिसी सात दिवसांची सूचना देऊन रद्द करतात आणि नवीन पॉलिसी खूप जास्त दराने देतात, किंवा काहीवेळा अनिश्चिततेमुळे कव्हरेज पूर्णपणे थांबवतात. जोखमीचे इतके जलद पुनर्मूल्यांकन (Repricing) झाल्यामुळे, वॉर इन्शुरन्स आता कार्यान्वयनक्षमतेसाठी (Operational Viability) मुख्य घटक बनला आहे.

जागतिक तेलाच्या सुमारे 20% व्यापारासाठी महत्त्वाचा असलेला होर्मुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) आता अत्यंत धोकादायक बनली आहे. रिपोर्ट्सनुसार, टँकर डे रेट्स (Tanker Day Rates) चौपट झाले आहेत आणि इन्शुरन्स कंपन्या जहाजाच्या स्ट्रक्चरल किमतीच्या (Hull Replacement Value) 1% ते 7.5% पर्यंत प्रीमियम आकारत आहेत, ज्याचे साप्ताहिक नूतनीकरण (Weekly Renewal) करणे आवश्यक आहे.

पारंपरिकदृष्ट्या, वॉर रिस्क प्रीमियम्स हे जहाजाच्या विमा मूल्याच्या (Insured Value) केवळ 0.05% ते 0.25% च्या दरम्यान असायचे, जे दशकांपासूनच्या स्थिर शिपिंग मार्गांचे प्रतिबिंब होते. लाल समुद्रातील (Red Sea) संकट आणि वाढत्या भू-राजकीय तणावामुळे, पारंपरिक जोखीम मॉडेल्स ड्रोन आणि मिसाइल हल्ल्यांसारख्या नवीन युद्धतंत्रांचे मूल्यांकन करण्यास असमर्थ ठरत आहेत. यामुळे जगभरात वॉर रिस्क प्रीमियम्समध्ये मोठी वाढ झाली आहे.

उच्च-जोखमीच्या भागांना टाळण्यासाठी जहाजांना केप ऑफ गुड होप (Cape of Good Hope) मार्गे वळवल्यास अंदाजे 10 ते 20 अतिरिक्त जहाजाचे दिवस लागतात आणि प्रवासाचा वेळ 30% पर्यंत वाढतो. यामुळे प्रमुख व्यापार मार्गांवर (Trade Lanes) मालवाहतूक खर्च (Freight Costs) 30% ते 50% ने वाढला आहे. आता प्रति कंटेनर 2,000 ते 4,000 डॉलर्स (Dollars) चा आपत्कालीन संघर्ष अधिभार (Emergency Conflict Surcharge) सामान्य झाला आहे.

विश्लेषकांच्या मते, लाल समुद्रातील अडथळींमुळे 2024 च्या पहिल्या सहामाहीत जागतिक वस्तू महागाईत (Goods Inflation) 0.7 टक्क्यांपर्यंत वाढ होऊ शकते. जर होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद झाली, तर ब्रेंट क्रूड ऑईलच्या (Brent Crude Oil) किमती 100-120 डॉलर्स प्रति बॅरलच्या पुढे जाऊ शकतात. आशिया ते युरोप मार्गांवर एअर कार्गो (Air Cargo) खर्च 45% पर्यंत वाढल्याने हवाई वाहतूक क्षमतेवरही मोठा परिणाम झाला आहे.

2026 पर्यंत अंदाजित 35.06 अब्ज डॉलर्स (Billion Dollars) असलेल्या जागतिक सागरी विमा बाजारावर (Global Marine Insurance Market) प्रचंड दबाव आहे. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून होणाऱ्या शिपिंगला पाठिंबा देण्यासाठी 20 अब्ज डॉलर्स (Billion Dollars) च्या अमेरिकन-समर्थित पुनर्विमा सुविधेची (Reinsurance Facility) सुरुवात करण्यात आली आहे.

जरी सध्याची दरवाढ अभूतपूर्व असली तरी, ती जागतिक शिपिंग अर्थशास्त्रात (Global Shipping Economics) एक कायमस्वरूपी बदल दर्शवू शकते. सतत विकसित होत असलेल्या संघर्षांमध्ये अचानक हल्ले आणि महत्त्वाच्या मार्गांना लक्ष्य केले जात आहे. जहाजांना वळवल्याने प्रवासाचा वेळ, इंधन आणि कार्यान्वयन खर्चात मोठी वाढ होते. लloyd's of London ने तर आपल्या नियुक्त वॉर झोन (War Zone) क्षेत्रांचा विस्तार केला आहे.

विमा कव्हर उपलब्ध असूनही, "भीतीचे वातावरण" (Fear Factor) जहाजांना धोकादायक भागातून प्रवास करण्यापासून रोखत आहे. P&I कव्हरची (Third-Party Liability) मर्यादित क्षमता आणि काही वेळा ते थांबवल्याने ही जोखीम आणखी वाढते. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीसारख्या महत्त्वाच्या जलमार्गांवरील अवलंबित्व असल्यामुळे, अगदी लहान अडथळेही जागतिक अर्थव्यवस्थेवर मोठे आणि दीर्घकाळ टिकणारे परिणाम करू शकतात.

सागरी उद्योग (Maritime Industry) जुळवून घेत असताना, विमा कंपन्या AI आणि डेटा ॲनालिटिक्सचा (Data Analytics) वापर करत आहेत. मात्र, अस्थिर भू-राजकीय वातावरणामुळे (Geopolitical Climate) प्रीमियम्स उच्च राहण्याची शक्यता आहे. वाढत्या भू-राजकीय तणावामुळे, जागतिक वॉर रिस्क इन्शुरन्स मार्केट 2033 पर्यंत अंदाजे 22.3 अब्ज डॉलर्स (Billion Dollars) पर्यंत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे.