ऑगस्ट ४, २०२२ रोजी होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होणारी जहाजांची वाहतूक कमी झाली आहे. भू-राजकीय तणावामुळे जागतिक व्यापार मार्गांवर परिणाम होत आहे. लाल समुद्रातील वाढत्या सुरक्षा धोक्यांमुळे आणि 'डार्क शिपिंग'च्या वाढत्या वापरामुळे ऊर्जा पुरवठा साखळीत अनिश्चितता निर्माण झाली आहे, ज्यामुळे मालवाहतूक आणि विम्याचा खर्च वाढण्याची शक्यता आहे.
होर्मुझ सामुद्रधुनीत जहाजांची वर्दळ घटली
जगातील सर्वात महत्त्वाच्या तेल वाहतूक मार्गांपैकी एक असलेल्या होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होणाऱ्या जहाजांच्या वाहतुकीत ऑगस्ट ४, २०२२ रोजी घट झाली आहे. जहाजांच्या हालचालींच्या डेटानुसार, मागील दिवसाच्या १७ च्या तुलनेत एकूण वाहतूक १४ पर्यंत खाली आली आहे. या घसरणीमुळे या प्रदेशातील अस्थिरता दिसून येते, जिथे सुरक्षा धोके आणि भू-राजकीय तणावामुळे शिपिंग कंपन्यांना त्यांच्या कामकाजात बदल करण्यास भाग पाडले जात आहे.
'डार्क शिपिंग' आणि वाढते धोके
सागरी डेटावर परिणाम करणारा एक महत्त्वाचा घटक म्हणजे 'डार्क ऍक्टिव्हिटी'मध्ये (dark activity) झालेली वाढ. यामध्ये जहाजे स्वतःचे ऑटोमॅटिक आयडेंटिफिकेशन सिस्टीम (AIS) किंवा ट्रान्सपॉन्डर्स बंद करतात, ज्यामुळे त्यांचे स्थान लपवता येते. यामुळे या प्रदेशातून जाणाऱ्या जहाजांच्या नेमक्या संख्येचा मागोवा घेणे कठीण होते. कंपन्या आणि कॅप्टन अनेकदा या तंत्राचा वापर अशा भागात गुप्तता पाळण्यासाठी करतात, जिथे हल्ले किंवा जप्तीसारखे सुरक्षा धोके जास्त आहेत.
या भागातील सुरक्षेची परिस्थिती अजूनही तणावपूर्ण आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनीतील वाहतूक अस्थिर दिसत असली तरी, लाल समुद्राजवळील बाब-अल-मंदेब सामुद्रधुनीतून (Bab el-Mandeb Strait) होणारी वर्दळ पुन्हा वाढली आहे. मात्र, ही वाढ हूती बंडखोरांनी व्यावसायिक जहाजांना लक्ष्य केल्याच्या दाव्यांनंतरही झाली आहे. टँकरवरील हे सततचे सुरक्षा धोके एक उच्च-जोखमीचे वातावरण तयार करत आहेत, ज्यामुळे शिपिंग कंपन्यांसाठी विम्याचे प्रीमियम (insurance premiums) वाढले आहेत आणि काही प्रकरणांमध्ये, धोक्याच्या शक्यतेमुळे मालवाहतुकीचा दर (freight rates) देखील वाढला आहे.
ऊर्जा पुरवठा साखळीवरील परिणाम
या आव्हानांना तोंड देत असतानाही, या पाण्यांमधून ऊर्जा निर्यात सुरूच आहे. डेटानुसार, आखाती देशांमधून निघणाऱ्या टँकरपैकी मोठा हिस्सा इराकी कच्च्या तेलाचा आहे, ज्यामध्ये बसरा क्रूडचे (Basrah crude) लाखो बॅरल या प्रदेशातून जात आहेत. याव्यतिरिक्त, UAE आणि कतारमधील रिफायनरी त्यांच्या उत्पादनांची वाहतूक व्यवस्थापित करत आहेत. तथापि, व्यत्ययाच्या सततच्या धोक्यामुळे पुरवठा साखळी व्यवस्थापकांवर अधिक सावधगिरीने मार्गक्रमण करण्याचा दबाव आहे.
मार्गांमध्येही बदल दिसून येत आहेत. सौदीतील यानबू बंदराचा (Yanbu port) एलपीजी निर्यातीसाठी (LPG exports) एक केंद्र म्हणून वापर वाढला आहे, जिथे २०२२ च्या पहिल्या सहामाहीत मागील वर्षाच्या तुलनेत अशा निर्यातीचे प्रमाण दुप्पट झाले आहे. सुरक्षेच्या कारणास्तव जहाजे बाब-अल-मंदेब मार्गाला टाळण्याचा निर्णय घेतात, तेव्हा त्यांना लांबचा प्रवास करावा लागतो, ज्यामुळे शिपिंग क्षमतेची मागणी वाढते आणि संपूर्ण ऊर्जा लॉजिस्टिक साखळीत खर्च वाढतो.
जागतिक बाजारासाठी, परिस्थिती अजूनही अस्थिर आहे. शिपर्स आणि ऊर्जा विश्लेषकांसाठी मुख्य चिंता केवळ जहाजांची तात्काळ संख्या नाही, तर मालवाहतुकीच्या वाढत्या खर्चाची आहे. जर सुरक्षेची परिस्थिती अधिक चिघळली, किंवा प्रादेशिक घटकांनी नवीन टोल किंवा अनिवार्य विमा आवश्यकता लागू केल्या, तर जागतिक ऊर्जा किमतींमध्ये आणखी अस्थिरता येऊ शकते. गुंतवणूकदारांनी आणि बाजार निरीक्षकांनी इराण आणि ओमानमधील संभाव्य व्यवस्थापन चर्चा यांसारख्या नवीन राजनैतिक घडामोडींवर लक्ष ठेवावे. तसेच, सुरक्षा घटनांशी संबंधित कोणत्याही अपडेट्सवर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे, कारण यामुळे शिपिंग खर्च आणि विमा प्रीमियममध्ये बदलांना चालना मिळते.