तेल दरवाढीचा आशियाई एअरलाईन्सना मोठा फटका! 'हे' कारण ठरले चिंतेचे, शेअर्स कोसळले

इंधन दरवाढीचा तडाखा: आशियाई विमान कंपन्या संकटात

मध्य पूर्वेतील वाढत्या तणावामुळे कच्च्या तेलाच्या (Crude Oil) किमतीत मोठी उसळी आली आहे. ब्रेंट क्रूड (Brent Crude) फ्युचर्स 9 मार्च 2026 रोजी $104 प्रति बॅरलच्या पार गेले. मागील दिवसाच्या तुलनेत यात 12.38% ची वाढ झाली, तर वर्षाभराच्या तुलनेत ही वाढ तब्बल 50.36% इतकी मोठी आहे. या इंधन दरवाढीचा थेट फटका आशियाई एअरलाईन कंपन्यांना बसला आहे. BI Asia Pacific Airlines इंडेक्स गेल्या पाच वर्षांतील नीचांकी पातळीवर पोहोचला आहे. IndiGo (InterGlobe Aviation Ltd) सारख्या मोठ्या एअरलाईन्सच्या शेअर्समध्ये मोठी घसरण दिसून आली, तर Asiana Airlines तर तब्बल 21 वर्षांच्या नीचांकी पातळीवर पोहोचली. याचा परिणाम म्हणून जपानचा Nikkei आणि दक्षिण कोरियाचा Kospi यांसारखे आशियाई शेअर बाजार 6% हून अधिक कोसळले.

हेजिंगमधील तफावत आणि LCC कंपन्यांसमोरील आव्हान

या संकटामागे एक मुख्य कारण आहे ते म्हणजे विविध एअरलाईन्सच्या इंधन हेजिंग (Fuel Hedging) धोरणांमधील मोठी तफावत. युरोपियन एअरलाईन्स जसे की Lufthansa ने आपल्या 80% पेक्षा जास्त इंधनाची गरज हेजिंगद्वारे सुरक्षित केली आहे. याउलट, अनेक आशियाई एअरलाईन्स याबाबतीत अंशतःच कव्हर आहेत, ज्यामुळे अचानक वाढलेल्या तेलाच्या किमतींचा त्यांना मोठा फटका बसत आहे.

भारतातील सर्वात मोठी एअरलाईन IndiGo (InterGlobe Aviation) चे मार्केट कॅपिटलायझेशन अंदाजे $1.97 अब्ज आहे आणि त्याचा P/E रेशो 36.1 ते 59.51 दरम्यान आहे. याउलट, Asiana Airlines चे मार्केट कॅपिटलायझेशन अंदाजे $1.2 अब्ज आहे, पण त्यांचा P/E रेशो निगेटिव्ह (Negative) आहे, जे कंपनीच्या सध्याच्या आर्थिक अडचणी दर्शवते.

विशेषतः लो-कॉस्ट कॅरिअर्स (LCC) कंपन्या, ज्यांचे मार्जिन आधीच कमी असते, त्या या परिस्थितीत अधिक धोक्यात आहेत. तज्ञांच्या मते, जर तेलाच्या किमतीची ही अस्थिरता तीन महिन्यांपेक्षा जास्त काळ टिकली, तर काही बजेट एअरलाईन्स दिवाळखोर होण्याची शक्यता आहे.

आशियाई विमान कंपन्यांची संरचनात्मक कमजोरी

या संघर्षाने आशियाई एव्हिएशन मार्केटमधील काही संरचनात्मक (Structural) कमकुवत बाजू देखील उघड केल्या आहेत. उदाहरणार्थ, जेट फ्यूलचे (Jet Fuel) मोठे इम्पोर्टर असलेल्या व्हिएतनामसारख्या देशांमध्ये हवाई तिकिटांच्या दरात 70% पर्यंत वाढ होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.

मध्य पूर्वेतील काही महत्त्वाचे एअरस्पेस (Airspace) बंद झाल्यामुळे दुबई आणि दोहासारख्या प्रमुख विमानतळांवरून (Hubs) जाणाऱ्या विमानांना पर्यायी मार्गांनी उड्डाण करावे लागत आहे. यामुळे इंधनाचा वापर आणि एकूण ऑपरेशनल खर्च वाढला आहे. Lufthansa सारख्या कंपन्या आपले कामकाज आशिया आणि आफ्रिकेत वाढवण्याचे प्रयत्न करत आहेत, परंतु ज्या एअरलाईन्स हेजिंगसाठी सज्ज नव्हत्या, त्यांना वाढीव खर्चाचा भार सोसावा लागत आहे. युरोपीय कंपन्यांच्या तुलनेत अनेक आशियाई एअरलाईन्सकडे मजबूत हेजिंग धोरणे नसल्याने त्यांना मोठी स्पर्धात्मक अडचण येत आहे.

भविष्यातील दिशा: कंपन्यांचे भविष्य काय?

आता गुंतवणूकदार अशाच एअरलाईन्स कंपन्यांना प्राधान्य देतील, ज्यांची इंधन हेजिंग मजबूत आहे, ज्यांचा ताळेबंद (Balance Sheet) भक्कम आहे आणि ज्यांचे नेटवर्क लवचिक आहे. Lufthansa च्या CEO ने मजबूत हेजिंगचे 'सापेक्ष फायदे' (Relative Advantage) अधोरेखित केले आहेत. जसजसा हा संघर्ष पुढे जाईल, तसतसे गुंतवणूकदार आर्थिकदृष्ट्या सक्षम असलेल्या कंपन्यांकडे अधिक आकर्षित होतील. यामुळे, वाढत्या इंधन खर्चामुळे अडचणीत असलेल्या कंपन्या मागे पडतील आणि मजबूत कंपन्या मार्केटमध्ये अधिक हिस्सा मिळवतील अशी अपेक्षा आहे.