पावसाळ्यामुळे अनेकदा विमानांची रद्द होतात किंवा उशीर होतो. DGCA नियमांनुसार, एअरलाईन्सना पूर्ण परतावा (Full Refund) किंवा पर्यायी विमान (Alternative Flight) देणं बंधनकारक आहे. पण, हवामानामुळे होणारे व्यत्यय 'Force Majeure' मानले जातात, त्यामुळे आर्थिक नुकसानभरपाई (Monetary Compensation) सहसा मिळत नाही. मात्र, विलंबादरम्यान जेवण आणि निवासाची सोय करणे एअरलाईनची जबाबदारी असते.
पावसाळ्यात विमानसेवेतील व्यत्यय: तुमची हक्कं काय?
भारतात पावसाळ्याचे आगमन झाले की अनेक मोठ्या विमानतळांवर जोरदार पावसामुळे आणि वादळामुळे विमान सेवेत मोठा व्यत्यय येतो. अशावेळी प्रवाशांना कायदेशीर हक्क आणि एअरलाईनची जबाबदारी काय आहे, हे जाणून घेणं गरजेचं आहे.
'फोर्स मॅज्युर' (Force Majeure) म्हणजे काय?
जेव्हा विमानांना हवामानामुळे उशीर होतो किंवा ती रद्द होतात, तेव्हा याला 'फोर्स मॅज्युर' अर्थात 'अनपेक्षित नैसर्गिक आपत्ती' मानले जाते. DGCA च्या नियमांनुसार, या परिस्थितीत एअरलाईन्सना प्रवाशांना आर्थिक नुकसानभरपाई (Monetary Compensation) देण्याची गरज नसते, कारण हा व्यत्यय एअरलाईनच्या नियंत्रणाबाहेर असतो. मात्र, तांत्रिक बिघाड किंवा इतर कारणांमुळे होणाऱ्या विलंबाच्या बाबतीत नियम वेगळे असू शकतात.
परतावा (Refund) आणि मदतीचे हक्क
आर्थिक नुकसानभरपाई नसली तरी, DGCA ने प्रवाशांसाठी स्पष्ट नियम केले आहेत. जर पावसाळ्यामुळे एअरलाईनने विमान रद्द केले, तर प्रवाशाला दोन पर्याय मिळतात: एक म्हणजे तिकीटाचे पूर्ण पैसे परत (Full Refund) घेणे किंवा दुसरे म्हणजे दुसऱ्या उपलब्ध विमानाचे तिकीट (Alternative Flight) मिळवणे. कोणता पर्याय निवडायचा, हे पूर्णपणे प्रवाशावर अवलंबून आहे.
जर विमान प्रवासात खूप उशीर झाला, तर एअरलाईनला प्रवाशांना जेवणाची (Meals) आणि पिण्याची (Refreshments) सोय पुरवावी लागते. जर उशीर रात्रीपर्यंत वाढला, तर प्रवाशांना हॉटेलमध्ये राहण्याची (Accommodation) सोय आणि त्यासाठी लागणारी वाहतूक (Transportation) पुरवणे देखील एअरलाईनच्या जबाबदारीत येते.
परतावा (Refund) मिळवण्याची प्रक्रिया
DGCA नुसार, विमान तिकीट ऑनलाइन ट्रॅव्हल एजंट किंवा इतर कोणत्याही माध्यमातून घेतले असले तरी, परतावा (Refund) देण्याची जबाबदारी थेट विमान कंपनीची (Airline) असते. साधारणपणे 14 दिवसांच्या आत हा परतावा मिळायला हवा. यासाठी, प्रवाशांनी एअरलाईनच्या अधिकृत वेबसाईट, मोबाईल ॲप किंवा ग्राहक सेवा केंद्राशी संपर्क साधणे आवश्यक आहे. जर तिकीट एजंटमार्फत बुक केले असेल, तर त्या एजंटमार्फतच परताव्याची प्रक्रिया करावी लागते.
जर एअरलाईनने या नियमांचे पालन केले नाही किंवा आवश्यक मदत दिली नाही, तर प्रवासी 'एअरसेवा' (AirSewa) या सरकारी पोर्टलवर तक्रार नोंदवू शकतात. तरीही तोडगा न निघाल्यास, ग्राहक तक्रार निवारण आयोगाकडे (Consumer Dispute Redressal Commission) दाद मागता येते.