इलेक्ट्रिक बाईक बनवणारी कंपनी मॅटर मोटर्स (Matter Motors) आता भारत टॅक्सी (Bharat Taxi) सोबत मिळून 'एरा' (AERA) इलेक्ट्रिक बाईक्स चालवण्यासाठी ३ महिन्यांचा पायलट प्रोजेक्ट सुरू करत आहे. यातून रायडर्सचा खर्च कमी करण्याचा आणि बाईक टॅक्सी सेवांमधील नवीन नियमावली तपासण्याचा प्रयत्न केला जाईल.
काय आहे प्रकरण?
अहमदाबादस्थित इलेक्ट्रिक बाईक उत्पादक मॅटर मोटर्स (Matter Motors) ने भारत टॅक्सी (Bharat Taxi) सोबत मिळून एक महत्त्वाचा ३ महिन्यांचा पायलट प्रोजेक्ट सुरू केला आहे. भारत टॅक्सी हे सरकार-समर्थित, सहकारी तत्वावर चालणारे राईड-हेलिंग प्लॅटफॉर्म आहे. या प्रोजेक्टमध्ये मॅटर मोटर्सच्या 'एरा' (AERA) इलेक्ट्रिक बाईक्स भारत टॅक्सीच्या 'सारथी' नेटवर्कमध्ये वापरल्या जातील.
या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश गिग वर्कर्ससाठी (Gig Workers) इंधनावरील मोठा खर्च कमी करणे आणि इलेक्ट्रिक वाहनांचा (EV) वापर वाढवणे आहे. गीअर्ड इलेक्ट्रिक मोटरसायकल (Geared Electric Motorcycles) प्रवासी वाहतुकीसाठी किती फायदेशीर ठरू शकतात, हे यात तपासले जाईल.
सहकारी मॉडेलकडे वाटचाल
सध्याच्या खाजगी राईड-हेलिंग कंपन्यांच्या कमिशन-आधारित मॉडेलपेक्षा (Commission-based model) ही भागीदारी वेगळी आहे. भारत टॅक्सी एका सहकारी संस्थेप्रमाणे काम करते, जिथे ड्रायव्हर्सना 'सारथी' म्हटले जाते आणि ते केवळ सेवा पुरवणारे नसून कंपनीचे शेअरहोल्डर (Shareholders) बनतात.
या सहकारी मॉडेलला इलेक्ट्रिक वाहनांशी जोडल्यामुळे, रायडर्सच्या हातात जास्त पैसे राहतील अशी अपेक्षा आहे. पारंपरिक प्लॅटफॉर्म मॉडेलमध्ये ड्रायव्हर्सना अनेकदा जास्त कमिशन आणि अस्थिर भाड्याचा सामना करावा लागतो. मात्र, या नवीन मॉडेलमुळे गाड्यांच्या मालकांना त्यांच्या कमाईचा मोठा हिस्सा स्वतःकडे ठेवता येईल.
EV क्षेत्रासाठी महत्त्वाचे
इलेक्ट्रिक वाहनांच्या (EV) क्षेत्रासाठी ही पायलट प्रोजेक्ट खूप महत्त्वाची आहे. कारण, यामुळे आतापर्यंत कमर्शियल फ्लीट (Commercial fleet) आणि डिलिव्हरी सेगमेंटमध्ये (Delivery segment) इलेक्ट्रिक स्कूटर्सचे असलेले वर्चस्व कमी होऊ शकते. मॅटरची 'एरा' बाईक ही एक वेगळ्या प्रकारची इलेक्ट्रिक मोटरसायकल आहे, ज्यात ४-स्पीड मॅन्युअल गिअरबॉक्स (4-speed manual gearbox) देखील आहे. जर हा पायलट यशस्वी झाला, तर इलेक्ट्रिक मोटरसायकलसाठी एक नवीन मार्केट तयार होऊ शकते आणि गिग वर्कर्स व कमर्शियल फ्लीट ऑपरेटर्सच्या खरेदीच्या पद्धतींमध्ये बदल घडू शकतो.
नियामक आणि बाजारातील धोके
गुंतवणूकदारांनी (Investors) हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की, भारतातील बाईक टॅक्सी उद्योग सध्या एका गुंतागुंतीच्या नियामक टप्प्यातून जात आहे. काही राज्य सरकारे टू-व्हीलरसाठी (Two-wheelers) नियम बनवत आहेत, तर काही ठिकाणी खाजगी वाहनांचा व्यावसायिक वाहतुकीसाठी वापर करण्यावर बंदी किंवा निर्बंध आहेत. या पायलट प्रोजेक्टचे यश केवळ गाडीची कामगिरी आणि रायडर्सच्या फायद्यावर अवलंबून नाही, तर विविध राज्य सरकारे बाईक टॅक्सीसाठी काय नियम बनवतात यावरही अवलंबून असेल. नियमांमधील कोणताही बदल अशा सहकारी-आधारित उपक्रमांच्या विस्तारावर परिणाम करू शकतो.
गुंतवणूकदारांनी पुढे काय पाहावे?
या ३ महिन्यांच्या चाचणीनंतर, मार्केट विश्लेषक खालील गोष्टींवर लक्ष ठेवू शकतात:
- रायडर्सचा स्वीकार: 'एरा' बाईकच्या किंमतीच्या तुलनेत इंधनावरील बचत किती फायदेशीर ठरते आणि यामुळे रायडर्स सहकारी मॉडेल स्वीकारतील का?
- नियामक अपडेट्स: बाईक टॅक्सी एग्रीगेटर्सना (Aggregators) कायदेशीर मान्यता देणारे किंवा प्रतिबंधित करणारे भविष्यातील सरकारी धोरण.
- विस्ताराच्या योजना: पायलट प्रोजेक्टनंतर कंपनीचा विस्तार करण्याची कोणती योजना आहे, जी शून्य-कमिशन सहकारी मॉडेलच्या टिकाऊपणाबद्दल अधिक माहिती देईल.
- स्पर्धकांची प्रतिक्रिया: सध्याच्या राईड-हेलिंग कंपन्या या नवीन प्रतिस्पर्ध्यांना कसे उत्तर देतात किंवा त्यांची इलेक्ट्रिक वाहन रणनीती कशी बदलतात.