JSW Infrastructure ला कोलकाता पोर्टच्या आऊटर टर्मिनल्सच्या आधुनिकीकरणाचा प्रोजेक्ट मिळाला आहे. यामुळे बंदराची कंटेनर क्षमता **1.4 दशलक्ष TEUs** पर्यंत वाढेल. नेपाळ, भूतान आणि ईशान्य भारतासोबतच्या व्यापारासाठी हे आधुनिकीकरण महत्त्वाचे आहे.
कोलकाता पोर्टचे आधुनिकीकरण: JSW Infra सज्ज
कोलकाता पोर्ट सिस्टीम, ज्यात कोलकाता आणि हल्दिया डॉक सुविधांचा समावेश आहे, त्यांनी आधुनिकीकरणाची मोहीम हाती घेतली आहे. जून 2026 मध्ये JSW Infrastructure ला पोर्टच्या आऊटर टर्मिनल्स आणि बर्थ्सच्या आधुनिकीकरणासाठी कॉन्ट्रॅक्ट देण्यात आले आहे. या प्रोजेक्टमुळे बंदराची वार्षिक कंटेनर हाताळणी क्षमता 1.4 दशलक्ष TEUs पर्यंत वाढवण्याचे लक्ष्य आहे, जी सध्या 2024-2025 मध्ये 804,579 TEUs आहे.
प्रादेशिक व्यापारासाठीचे महत्त्व
जगभरातील सिंगापूरसारखी मोठी पोर्ट्स जास्त व्हॉल्यूम हाताळत असली तरी, कोलकाता पोर्टचे महत्त्व उत्तरेकडील दक्षिण आशियासाठी एक प्रमुख प्रवेशद्वार म्हणून आहे. हे नेपाळ आणि भूतानसारख्या भू-वेष्टित (landlocked) देशांसाठी एक महत्त्वाचा ट्रान्झिट पॉईंट आहे. तसेच, भारताच्या ईशान्येकडील राज्यांना माल पुरवण्यासाठी हे बंदर अत्यावश्यक आहे. नोव्हेंबर 2025 मध्ये नेपाळसोबत झालेल्या ट्रान्झिट करारातील सुधारणा आणि भूतानच्या व्यापारावरील ड्युटीमध्ये सूट यासारख्या धोरणात्मक प्रयत्नांमुळे प्रादेशिक वाणिज्य सुलभ होत आहे. शिवाय, 2022 मध्ये सुरू झालेल्या थेट शिपिंग मार्गामुळे हे बंदर व्हिएतनामसोबतच्या सागरी व्यापारासाठी एक महत्त्वाचा दुवा ठरले आहे.
पायाभूत सुविधा आणि भौगोलिक आव्हाने
आपल्या धोरणात्मक स्थानानंतरही, पोर्ट सिस्टीम सततच्या कार्यान्वयन आव्हानांना तोंड देत आहे. गंगा नदीतील गाळामुळे जहाजांना कमी ड्राफ्ट मिळतो - कोलकाता येथे 8.5 मीटर आणि हल्दिया येथे 9.1 मीटर. आधुनिक मोठ्या कंटेनर जहाजांसाठी आवश्यक असलेल्या 14 मीटर ड्राफ्टच्या तुलनेत हे खूप कमी आहे. यावर उपाय म्हणून, सरकारने 2031 पर्यंत ड्रेजिंग ऑपरेशनसाठी ₹1,839 कोटी इतका निधी मंजूर केला आहे. तसेच, ताजपूर प्रोजेक्टसारखे नवीन पोर्ट विकसित करण्याचे पूर्वीचे प्रयत्न भूमी अधिग्रहणाच्या अडचणींमध्ये अडकले होते, परंतु आता दादनपात्राबार येथे 18 मीटर ड्राफ्टचे डीप-वॉटर पोर्ट विकसित करण्यासाठी नवीन राज्य-नेतृत्वाखालील सार्वजनिक-खाजगी भागीदारी (PPP) उपक्रम सुरू आहेत.
स्पर्धात्मक आणि धोरणात्मक परिस्थिती
कोलकाता पोर्टच्या पायाभूत सुविधा अद्ययावत करण्यावर लक्ष केंद्रित करणे, हे व्यापक भू-राजकीय विचारांच्या पार्श्वभूमीवर होत आहे. चीनच्या बेल्ट अँड रोड इनिशिएटिव्हशी (Belt and Road Initiative) संबंधित प्रादेशिक विकास नकाशांमध्ये कोलकाता पोर्टचा वारंवार उल्लेख झाला आहे, जे त्याच्या आर्थिक महत्त्वावर जोर देते. आपली स्थिती मजबूत करण्यासाठी आणि बाह्य ट्रान्झिट मार्गांवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी, भारत त्याच वेळी कलादान मल्टीमॉडल ट्रान्झिट ट्रान्सपोर्ट प्रोजेक्ट (Kaladan Multimodal Transit Transport Project) पुढे नेत आहे, ज्याचा उद्देश कोलकाता पोर्टला म्यानमारमधील सिटवे पोर्टद्वारे ईशान्येकडे थेट जोडणे आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी, JSW Infrastructure च्या आधुनिकीकरण प्रकल्पाची अंमलबजावणीची वेळ आणि ड्राफ्ट पातळी सुधारण्यासाठी चालू असलेल्या ड्रेजिंग प्रयत्नांची प्रभावीता यावर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल. पोर्टची मालवाहू हाताळणी क्षमता वाढवण्याची क्षमता ही बांगलादेशातील चिटगाव पोर्टसारख्या प्रादेशिक पर्यायांविरुद्ध दीर्घकालीन स्पर्धेतील प्राथमिक घटक असेल.