इराणचे पायलट भारतात, एव्हिएशन सेक्टरमधील तुटवडा भरणार!

पायलट्सची कमतरता भरून काढणार?

भारताचा एव्हिएशन सेक्टर (Aviation Sector) वेगाने वाढत आहे, पण कुशल पायलट्सची (Pilots) मोठी कमतरता जाणवत होती. आता इराणमधून येणारे पायलट या समस्येवर तोडगा काढत आहेत. इराणमध्ये दशकांपासून असलेल्या आंतरराष्ट्रीय निर्बंधांमुळे त्यांची विमाने जुनी झाली आहेत, तसेच स्पेअर पार्ट्स (Spare Parts) आणि देखभालीची (Maintenance) मोठी समस्या आहे. यामुळे इराणचे अनेक अनुभवी पायलट चांगल्या कामाच्या शोधात बाहेर पडत आहेत.

भारताला पायलट्सची गरज का आहे?

याउलट, भारताचे एव्हिएशन मार्केट प्रचंड वेगाने वाढत आहे. देशाने तब्बल १,७०० नवीन विमानांची ऑर्डर दिली आहे आणि पुढील दोन दशकांत सुमारे ३०,००० पायलट्सची गरज भासणार आहे. IndiGo (मार्केट कॅप ₹१,६६,०३९ कोटी) आणि SpiceJet (मार्केट कॅप ₹१६४५.१४ कोटी) सारख्या मोठ्या एअरलाइन्सना पायलट्सची मोठी आवश्यकता आहे. IndiGo चे शेअर्स (२५ मार्च २०२६ पर्यंत ₹४,२९५) सध्या वाढत्या इंधन खर्चासारख्या समस्यांना तोंड देत आहेत, तर SpiceJet च्या शेअर्समध्येही घट झाली आहे. परदेशी पायलट्सच्या आगमनाने या कंपन्यांना तात्काळ मोठा दिलासा मिळू शकतो.

परदेशी पायलट्ससाठी भारताची नियमावली

भारताचे एव्हिएशन मार्केट जगात तिसऱ्या क्रमांकावर आहे आणि वेगाने वाढत आहे. पण कुशल कर्मचाऱ्यांच्या, विशेषतः पायलट्सच्या कमतरतेमुळे यात अडथळे येत आहेत. DGCA (Directorate General of Civil Aviation) ने पायलट्सना लवकर परवाना देण्यासाठी कमर्शियल पायलट लायसन्स (CPL) साठी लागणारे किमान फ्लाईट तास २५० वरून २०० केले आहेत. मात्र, परदेशी पायलट्सना भारतीय परवाना मिळवण्यासाठी DGCA कडून अतिरिक्त मान्यता घ्यावी लागते. या रूपांतरण प्रक्रियेत DGCA च्या थिअरी परीक्षा उत्तीर्ण होणे आणि विशिष्ट तासांची अट पूर्ण करणे आवश्यक आहे, जी काही प्रमाणात क्लिष्ट आहे. यासोबतच, मध्य पूर्व आणि आशियातील इतर देश भारतीय पायलट्सना आकर्षक ऑफर देऊन आकर्षित करत आहेत.

धोके आणि आर्थिक दबाव कायम

इराणी पायलट्सच्या मदतीनंतरही भारतीय एअरलाइन्ससाठी अनेक धोके कायम आहेत. DGCA चे परदेशी पायलट्सना नियुक्त करणे आणि प्रशिक्षण देण्याबाबतचे नियम कडक आहेत, ज्यामुळे अनुपालन (Compliance) करणे क्लिष्ट होते. परदेशी परवान्यांचे रूपांतरण लांबणीवर पडू शकते आणि खर्चिक ठरू शकते. यामुळे, भारताची स्वतःची पायलट ट्रेनिंग सिस्टीम (FTOs) ही भविष्यातील मागणी पूर्ण करण्यासाठी अपुरी असल्याचे मानले जाते. याव्यतिरिक्त, मध्य पूर्व आणि भारत-पाकिस्तान सीमेजवळील भू-राजकीय तणावामुळे विमानांना मार्ग बदलावे लागत आहे, ज्यामुळे इंधनाचा वापर आणि खर्च वाढत आहे. SpiceJet, जे सुमारे ₹१०.७८ वर ट्रेड करत आहे, त्याला Q2 FY26 मध्ये मोठे नुकसान झाले आहे. जागतिक स्तरावर एअरलाइन्स ३.९% च्या नफ्यावर काम करत आहेत, ज्यामुळे त्या खर्चात वाढ आणि ऑपरेशनल समस्यांसाठी खूपच असुरक्षित आहेत.

भविष्यातील वाढीची शक्यता

विश्लेषकांनी IndiGo ला 'Moderate Buy' रेटिंग दिली आहे. इंधन खर्च आणि भू-राजकीय दबावामुळे काही ब्रोकरेजेसनी (उदा. Goldman Sachs) टार्गेट प्राईस कमी केली असली तरी, शेअरमध्ये वाढीची क्षमता असल्याचे त्यांचे मत आहे. एकूणच, वाढत्या देशांतर्गत प्रवासावर आणि विमानांच्या संख्येत वाढीमुळे भारतीय एव्हिएशन सेक्टरची वाढ कायम राहण्याची अपेक्षा आहे. मात्र, या क्षेत्राचे यश कुशल कर्मचाऱ्यांची कमतरता दूर करण्यावर आणि बाह्य धोके कमी करण्यावर अवलंबून असेल.