इराणने चाबहार-इराणशहर रेल्वे मार्गाचे काम पूर्ण केले आहे, ज्यामुळे जानेवारी **2027** पर्यंत भारत आणि मध्य आशिया दरम्यानचा व्यापार मार्ग खुला होणार आहे. हा मार्ग पाकिस्तानला बगल देण्यासाठी महत्त्वाचा असला, तरी अमेरिकन निर्बंध आणि पोर्ट नियंत्रणामुळे भारतीय निर्यातदारांसमोर अनिश्चितता कायम आहे.
व्यापारासाठी नवे द्वार
इराणने 630 किमी लांबीच्या चाबहार-इराणशहर रेल्वे मार्गाचे ट्रॅक लेइंग पूर्ण करून पायाभूत सुविधांच्या क्षेत्रात एक मोठी मजल मारली आहे. हा रेल्वे मार्ग चाबहार पोर्टला इराणच्या मुख्य रेल्वे नेटवर्कशी जोडणार आहे. यामुळे भारताला अफगाणिस्तान आणि मध्य आशियाई देशांपर्यंत पोहोचण्यासाठी पाकिस्तानवर अवलंबून न राहता एक थेट मार्ग उपलब्ध होणार आहे.
प्रकल्पाची व्याप्ती आणि महत्त्व
या प्रकल्पामध्ये 201 पूल आणि 39 बोगद्यांचा समावेश असून, याची वार्षिक मालवाहतूक क्षमता 7 दशलक्ष टनांपेक्षा जास्त असेल. 'इंटरनॅशनल नॉर्थ-साउथ ट्रान्सपोर्ट कॉरिडोर' (INSTC) चा हा एक कणा मानला जात आहे. भारत सरकारची कंपनी 'India Ports Global Ltd' चाबहारमधील शाहिद बेहेश्ती टर्मिनल चालवत असून, या रेल्वे कनेक्टिव्हिटीमुळे या टर्मिनलची व्यावसायिक उपयुक्तता वाढणार आहे.
गुंतवणुकीतील धोके (Risk Factors)
भौतिकदृष्ट्या रेल्वे मार्ग सज्ज असला तरी, भू-राजकीय स्थिती अत्यंत गुंतागुंतीची आहे. एप्रिल 2026 मध्ये अमेरिकेच्या निर्बंधांमधील सवलती (Sanctions Waivers) संपणार आहेत, ज्यामुळे भारतीय कंपन्यांसाठी अडचणी निर्माण होऊ शकतात. तसेच, इराण प्रशासन पोर्टच्या कामकाजावर अधिक नियंत्रण मिळवण्याच्या तयारीत असल्याची चर्चा आहे, ज्यामुळे भविष्यातील व्यावसायिक करारांवर परिणाम होऊ शकतो.
थोडक्यात सांगायचे तर, जानेवारी 2027 मध्ये हे रेल्वे जाळे पूर्ण क्षमतेने सुरू होणे अपेक्षित असले, तरी जागतिक राजकारण आणि निर्बंधांची स्थिती या प्रकल्पाच्या यशावर मोठा प्रभाव टाकेल.