भारताची पहिली हायड्रोजनवर चालणारी ट्रेन (Hydrogen Train) आतापर्यंत ९०० किलोमीटरचा यशस्वी ट्रायल रन पूर्ण करून एक नवा इतिहास रचला आहे. जिंद-सोनीपत मार्गावर धावलेल्या या ट्रेनने पर्यावरपूरक प्रवासाचा एक नवा अध्याय सुरू केला आहे.
Detailed Coverage
हायड्रोजन ट्रेनचे यश
भारताच्या रेल्वे इतिहासात एक मैलाचा दगड ठरत, देशातील पहिली हायड्रोजन-चालित प्रवासी ट्रेन (Hydrogen Train) आतापर्यंत तब्बल ९०० किलोमीटर धावली आहे. गेल्या पाच दिवसांत जिंद-सोनीपत मार्गावर या ट्रेनने यशस्वी चाचणी पूर्ण केली आहे. हा प्रकल्प भारतीय रेल्वेच्या कार्बन उत्सर्जन कमी करण्याच्या आणि विद्युतीकरण नसलेल्या मार्गांसाठी स्वच्छ ऊर्जा स्रोत शोधण्याच्या मोठ्या योजनेचा एक महत्त्वाचा भाग आहे.
तंत्रज्ञान आणि कार्यप्रणाली
या ट्रेनमध्ये १२०० किलोवॅट क्षमतेची हायड्रोजन-इलेक्ट्रिक प्रोपल्शन प्रणाली वापरण्यात आली आहे. ट्रेनमध्ये असलेल्या फ्यूल सेलमध्ये हायड्रोजन आणि ऑक्सिजन एकत्र येऊन वीज निर्माण होते, ज्यामुळे केवळ पाण्याची वाफ आणि उष्णता बाहेर पडते. यामुळे, सध्या वापरल्या जाणाऱ्या डिझेल इंजिनच्या तुलनेत हा एक पर्यावरणपूरक पर्याय आहे. जिंद रेल्वे स्थानकावर हायड्रोजन साठवणूक आणि इंधन भरण्याची विशेष सुविधा उभारण्यात आली आहे.
भविष्य आणि प्रवासी भाडे
सध्या ही ट्रेन ताशी ७५ किलोमीटर वेगाने धावत आहे, जरी तिची क्षमता ताशी ११० किलोमीटर पर्यंत आहे. या चाचणी टप्प्यात इंधन कार्यक्षमता, देखभालीची गरज आणि विश्वासार्हता यांसारख्या गोष्टींची माहिती गोळा केली जात आहे. जिंद-सोनीपत मार्ग निवडल्यामुळे उत्तर रेल्वेला प्रत्यक्ष परिस्थितीत तंत्रज्ञान तपासण्याची संधी मिळाली आहे.
प्रवाशांसाठी चांगली बातमी ही आहे की, या नवीन तंत्रज्ञानामुळे भाड्यामध्ये कोणतीही वाढ झालेली नाही. डिझेल सेवांप्रमाणेच भाडे ₹१० ते ₹२५ च्या दरम्यान ठेवण्यात आले आहे. यामुळे सर्वसामान्य प्रवाशांवर आर्थिक भार पडणार नाही, याची काळजी घेण्यात आली आहे. गुंतवणूकदार आणि तज्ज्ञ या पुढील टप्प्यांचे बारकाईने निरीक्षण करतील, विशेषतः हायड्रोजन इंधन भरण्याच्या पायाभूत सुविधांची क्षमता आणि इंधन सेल युनिट्सच्या दीर्घकालीन देखभालीचा खर्च यावर लक्ष असेल.