Whalesbook
भारताची EV निर्यातीत मोठी झेप
अशोक लेलँडची इलेक्ट्रिक वाहन युनिट असलेल्या SWITCH Mobility ने मॉरिशस सरकारला १०० इलेक्ट्रिक बसेस यशस्वीपणे पोहोचवल्या आहेत. हा आतापर्यंतचा भारताकडून झालेला इलेक्ट्रिक बसेसचा सर्वात मोठा सिंगल एक्सपोर्ट (Single Export) ठरला आहे.
हा करार भारत सरकार आणि मॉरिशस सरकार यांच्यातील एका 'गव्हर्नमेंट-टू-गव्हर्नमेंट' (Government-to-Government) कराराचा भाग होता, ज्यामध्ये भारताने मॉरिशसला स्वच्छ वाहतुकीला चालना देण्यासाठी या बसेस भेट म्हणून दिल्या. या उपक्रमाने मॉरिशसची सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था आधुनिक होण्यास मदत झाली आहे आणि ग्रीन टेक्नॉलॉजी (Green Technology) निर्मितीमध्ये भारताची क्षमता अधोरेखित झाली आहे.
या निर्यातीच्या बातमीनंतरही, अशोक लेलँडचा शेअर १३ एप्रिल २०२६ रोजी ₹१७३.२८ वर बंद झाला. कंपनीचं मार्केट कॅपिटल (Market Capitalization) सुमारे ₹१.०१ ट्रिलियन रुपये आहे आणि पी/ई रेशो (P/E Ratio) ३०.६२ आहे. विश्लेषकांनी मात्र या शेअरबद्दल सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवला असून, सरासरी टार्गेट प्राईस (Target Price) ₹२००.२४ ठेवली आहे.
'मेक इन इंडिया'ची धोरणं प्रत्यक्षात
या डिलिव्हरीमुळे भारतात इलेक्ट्रिक वाहनं बनवणारे एक जागतिक केंद्र बनण्याच्या भारताच्या महत्त्वाकांक्षेला बळ मिळालं आहे. चेन्नईमध्ये बनवलेल्या SWITCH Mobility च्या बसेसमध्ये आंतरराष्ट्रीय दर्जाची डिझाइन आणि भारतीय इंजिनिअरिंगचा संगम आहे. हा प्रकल्प भारताच्या औद्योगिक वाढीसाठी राजनैतिक आणि करारांवर आधारित धोरणांना प्रोत्साहन देतो, ज्याद्वारे भारताला जागतिक शाश्वत वाहतूक क्षेत्रात एक प्रमुख खेळाडू म्हणून स्थापित करण्याचा उद्देश आहे.
भारताने मार्च २०२३ ते फेब्रुवारी २०२४ या काळात १,५०० हून अधिक ई-बसेसची निर्यात करत जागतिक स्तरावर ई-बसेस निर्यात करणारा दुसरा सर्वात मोठा देश म्हणून स्थान मिळवलं आहे. व्होल्झा (Volza) च्या डेटानुसार, भारत २,८६५ शिपमेंट्ससह जागतिक इलेक्ट्रिक बस निर्यातीत आघाडीवर आहे, ज्यामध्ये ५६% बाजार हिस्सा आहे.
SWITCH Mobility भारतात आणि परदेशातही वेगाने आपला विस्तार करत आहे. कंपनीने २०२८ पर्यंत इलेक्ट्रिक बस विक्री दुप्पट करण्याचा मानस व्यक्त केला आहे आणि FY26 च्या पहिल्या नऊ महिन्यांत पॉझिटिव्ह EBITDA आणि नेट प्रॉफिट (Net Profit) नोंदवला आहे. कंपनी भारताच्या वाढत्या EV मार्केटवर लक्ष केंद्रित करत असून, ब्रिटनमधील उत्पादन बंद करून अधिक फायदेशीर प्रदेशांवर लक्ष केंद्रित करू शकते. भारतात २-३.५ टन ई-LCV सेगमेंटमध्ये SWITCH चा ८०% मार्केट शेअर आहे.
बाजारातील स्पर्धा
जागतिक इलेक्ट्रिक बस मार्केट २०३२ पर्यंत $५९.६० बिलियन पर्यंत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे, तर भारताचे मार्केट २०३० पर्यंत $२.९२ बिलियन पर्यंत वाढण्याचा अंदाज आहे. भारतात, PMI इलेक्ट्रो मोबिलिटी, ओलेक्ट्रा ग्रीनटेक (Olectra Greentech) आणि स्विच मोबिलिटी (Switch Mobility) सारखे खेळाडू या बाजारात आघाडीवर आहेत.
२०२५ मध्ये, Switch Mobility ने २०२४ च्या तुलनेत देशांतर्गत युनिट विक्रीमध्ये सुमारे ६००% वाढ पाहिली. याउलट, एकेकाळी मार्केट लीडर असलेली टाटा मोटर्स (Tata Motors) याच काळात आपल्या मार्केट शेअरमध्ये लक्षणीय घट अनुभवली. BYD आणि Yutong सारखे ग्लोबल प्लेयर्स जगभरात प्रमुख प्रतिस्पर्धी आहेत, पण भारतीय उत्पादक स्पर्धात्मक किंमती आणि सरकारी पाठिंब्याने आपला दबदबा वाढवत आहेत.
आव्हाने आणि गुंतवणूकदारांनी काय पहावे
मात्र, मॉरिशसमधील ही डिलिव्हरी एक सरकारी देणगी होती, ज्यामुळे थेट व्यावसायिक व्यवहार्यतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण होते. सरकारी करारामुळे बाजारात प्रवेश करणे सोपे होते, परंतु राजनैतिक प्रयत्नांशिवाय ते टिकाऊ व्यावसायिक करारांमध्ये रूपांतरित होण्याची शक्यता कमी आहे.
अशोक लेलँडच्या आर्थिक माहितीनुसार, प्रवर्तकांनी (Promoters) त्यांच्या सुमारे ४०.९% होल्डिंग्स गहाण ठेवल्या आहेत, ज्यावर गुंतवणूकदार लक्ष ठेवून असतात. भारतातील इलेक्ट्रिक बस क्षेत्रातील तीव्र स्पर्धा, मोठ्या प्रमाणात विक्री आणि आक्रमक टेंडरिंगमुळे भविष्यात मार्जिनवर दबाव येऊ शकतो. ब्रिटनमधील उत्पादन बंद करण्याचा निर्णय पश्चिम बाजारातील आव्हाने दर्शवतो आणि भारत व इतर विकसनशील अर्थव्यवस्थांमधील वाढीवर लक्ष केंद्रित करतो.
भविष्यातील शक्यता
SWITCH Mobility ची रणनीती जागतिक स्तरावर पोहोचण्यासाठी भारताच्या उत्पादन क्षमतेचा वापर करण्यावर केंद्रित आहे. अशोक लेलँडच्या पाठिंब्याने आणि ऑर्डर बुकवर लक्ष केंद्रित करून, कंपनी इलेक्ट्रिक मोबिलिटीकडे होणाऱ्या जागतिक बदलाचा फायदा घेण्यासाठी सज्ज आहे.
विश्लेषकांच्या अंदाजानुसार, व्यावसायिक वाहनांमधील सुधारणा आणि नवीन मोबिलिटी क्षेत्रांमधील विस्तारामुळे अशोक लेलँडच्या वाढीचा आलेख असाच सुरू राहील. मॉरिशसमधील हे डिप्लॉयमेंट 'मेक इन इंडिया'च्या जागतिक क्षमतांचे प्रदर्शन करते.