Whalesbook
वाढत्या खर्चाचे गणित
मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन (MAHSR) प्रकल्पाची किंमत सुरुवातीला ₹1.1 लाख कोटी होती, जी आता वाढून ₹1.98 लाख कोटी झाली आहे. हा 83% चा वाढलेला खर्च राष्ट्रीय पायाभूत सुविधांवरील खर्चावर मोठा ताण निर्माण करत आहे. समुद्राखालून बोगदे आणि उड्डाणपूल बांधण्याचे काम वेगाने सुरू असले तरी, गुंतवलेल्या भांडवलावर किती परतावा मिळेल हा अर्थतज्ज्ञांसाठी चिंतेचा विषय आहे. हा खर्च केवळ अनपेक्षित भूगर्भीय आव्हानांमुळे वाढलेला नाही, तर प्रशासकीय दिरंगाई आणि जमीन संपादनातील विलंबामुळे देखील वाढला आहे.
औद्योगिक महत्त्वाकांक्षा विरुद्ध आर्थिक वास्तव
हा प्रकल्प केवळ रेल्वे लाईनचा नाही, तर भारताच्या उत्पादन क्षेत्रातील महत्त्वाकांक्षेचाही प्रतीक आहे. जपानी शिंकान्सेन (Shinkansen) तंत्रज्ञानासोबतच BEML च्या B-28 सारख्या स्वदेशी ट्रेनसेटच्या विकासामुळे, सरकार खर्च कमी करण्याऐवजी उच्च-गती रेल्वे तंत्रज्ञानात स्वयंपूर्ण होण्यावर लक्ष केंद्रित करत आहे. भविष्यात बंगळूर-चेन्नई आणि बंगळूर-हैदराबाद सारख्या नवीन मार्गांसाठी याचा फायदा होईल. मात्र, यासाठी सरकारचा सतत पाठिंबा आवश्यक आहे, कारण सध्याच्या पायाभूत सुविधा मोठ्या प्रमाणात परदेशी कर्ज आणि तंत्रज्ञानावर अवलंबून आहेत.
धोके आणि चिंता
आर्थिक दृष्ट्या पाहिल्यास, MAHSR प्रकल्पाच्या दीर्घकालीन व्यवहार्यतेबद्दल शंका आहेत. सामान्य रेल्वे प्रवाशांप्रमाणे, हाय-स्पीड कॉरिडॉर एक प्रीमियम सेवा असेल, ज्याची तिकिटे महाग असल्याने प्रवासी संख्या मर्यादित राहू शकते. तसेच, भारतातील विविध हवामानांमध्ये J-Slab बॅलास्टलेस ट्रॅक प्रणालीची देखभाल करणे एक मोठे आव्हान ठरू शकते. मोठ्या प्रकल्पांमध्ये अनेकदा 'संक कॉस्ट फॅलसी' (sunk cost fallacy) दिसून येते, जिथे राजकीय गरजेमुळे प्रकल्प पूर्ण करण्याचा प्रयत्न होतो, मागणीचा विचार न करता. गुंतवणूकदार सावध आहेत, कारण या प्रकल्पाचे यश पूर्णपणे उच्च-गती नेटवर्कच्या कार्यान्वित होण्यावर अवलंबून आहे, जे वेगाने सुधारणाऱ्या विमान वाहतूक आणि वंदे भारत सेवांशी स्पर्धा करेल.
2027 कडे वाटचाल
सुरत-बिलिमोरा सेक्शन 2027 पर्यंत सुरू होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे, आता प्रकल्पाचे वेळेवर पूर्ण होणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. केवळ 508 किमीचा कॉरिडॉर पूर्ण करणे पुरेसे नाही, तर 320 किमी प्रति तास वेग सातत्याने राखता येईल का, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. जरी 7,000 किमी रेल्वे नेटवर्कचा विस्तार करण्याची योजना मोठी असली, तरी तिची व्यवहार्यता या पहिल्या, अत्यंत महागड्या प्रायोगिक कॉरिडॉरच्या आर्थिक कामगिरीवर अवलंबून असेल.