भारतातील विमान वाहतूक क्षेत्रात भयावह स्थिती: घातक अपघात आणि मोठ्या प्रमाणात रद्दबातल – पुढे काय?

2025 हे वर्ष भारतातील देशांतर्गत विमान वाहतूक क्षेत्रासाठी विशेषतः आव्हानात्मक ठरले, ज्यात एका दुर्दैवी अपघाताने आणि महत्त्वपूर्ण कार्यान्वयन अडथळ्यांनी त्याच्या वाढीच्या शक्यतांवर गडद सावट आणले. पहिल्या सहामाहीत प्रवाशांची संख्या वाढल्याने आशा निर्माण झाल्या असल्या तरी, एका विनाशकारी घटनेने आणि त्यानंतर आलेल्या कार्यान्वयन समस्यांनी उद्योगात खळबळ उडवून दिली.

12 जून, 2025 रोजी, अहमदाबादहून लंडनला जाणारे एअर इंडियाचे विमान AI 171 कोसळले, ज्यात प्रवासी आणि जमिनीवरील लोकांसह 260 लोकांचा मृत्यू झाला. हा अनेक दशकांतील सर्वात प्राणघातक विमान अपघात ठरला. एअरक्राफ्ट ॲक्सिडेंट इन्व्हेस्टिगेशन ब्युरो (AAIB) च्या तपासणीत इंधन स्विचेस अनपेक्षितपणे बदलल्याचे दिसून आले, तथापि बोईंगला जबाबदारीतून मुक्त करण्यात आले. या घटनेने प्रवाशांमध्ये स्वाभाविकपणे चिंता वाढली.

या क्षेत्राच्या समस्यांमध्ये भर पडली, कारण डिसेंबर 2025 मध्ये इंडिगो, भारतातील सर्वात मोठी एअरलाइन, तिच्या सर्वात गंभीर संकटात सापडली. फ्लाइट ड्युटी टाइम लिमिटेशन्सवरील नवीन सरकारी नियमांमुळे एकाच दिवशी सुमारे 2,200 फ्लाइट्स रद्द कराव्या लागल्या, ज्यामुळे पीक सीझनमध्ये प्रवासावर परिणाम झाला. या कार्यान्वयन bottleneckमुळे अनेक प्रवाशांच्या योजना धोक्यात आल्या.

या एकत्रित अडथळ्यांमुळे रेटिंग एजन्सी ICRA ने आपल्या दृष्टिकोनित लक्षणीय बदल केला आहे. FY2026 साठी देशांतर्गत हवाई प्रवासी वाहतूक वाढीचा अंदाज, पूर्वीच्या 4%-6% च्या अंदाजानुसार, आता 0% ते 3% दरम्यान राहण्याची अपेक्षा आहे. या सुधारित अंदाजात सीमापार तणावामुळे आलेले अडथळे, एअर इंडिया दुर्घटनेचा प्रवासी आत्मविश्वासावरील परिणाम, अमेरिकेच्या टॅरिफ्सचा व्यावसायिक प्रवासावरील परिणाम आणि इंडिगोचे मोठ्या प्रमाणावर रद्दीकरण या सर्वांचा समावेश आहे.

शिवाय, FY2026 मध्ये भारतीय विमान वाहतूक उद्योगासाठी निव्वळ नुकसानीचा अंदाज लक्षणीयरीत्या वाढला आहे. ICRA आता ₹17,000 कोटी ते ₹18,000 कोटी दरम्यान नुकसानीचा अंदाज व्यक्त करत आहे, जो मागील ₹9,500 कोटी ते ₹10,500 कोटींच्या अंदाजापेक्षा खूप जास्त आहे. FY2025 मध्ये ₹5,600 कोटींच्या निव्वळ नुकसानीच्या तुलनेत हे मोठे आहे. रद्दीकरण-संबंधित खर्च आणि परताव्यामुळे इंडिगोचे वाढलेले नुकसान हे प्रमुख योगदान देणारे घटक आहेत. तसेच, अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत भारतीय रुपयाच्या घसरणीमुळे एअरलाइन्सना Q2 आणि Q3 FY2026 मध्ये महत्त्वपूर्ण परकीय चलन नुकसान झाले.

ॲक्युमेन एव्हिएशनचे अध्यक्ष आलोक आनंद यांनी 2025 ला एक कठीण वर्ष म्हटले, जिथे कथित 'अति-शासन' (over-governance) आणि नियमांचे विसंगत अनुप्रयोग अधोरेखित झाले. त्यांनी जागतिक स्तरावर संबंधित विमान वाहतूक परिसंस्था तयार करण्यासाठी, प्रमुख खेळाडूंना नव्हे तर नवीन उपक्रमांना प्रोत्साहन देणाऱ्या धोरणांची आणि अर्थपूर्ण शासन सुधारणांची गरज अधोरेखित केली.

या धक्क्यांनंतरही, भविष्यातील वाढीचे आणि विकासाचे संकेत कायम आहेत. नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळाने मुंबईच्या हवाई वाहतूक कोंडी कमी करण्यासाठी कामकाज सुरू केले आहे. सरकारने सध्याच्या दुहेरी वर्चस्वाला (duopoly) आव्हान देण्यासाठी दोन नवीन प्रादेशिक एअरलाइन्स आणि एका फुल-सर्व्हिस कॅरियरलाही मंजुरी दिली आहे. 2040 पर्यंत भारतातील प्रवासी वाहतूक 1.1 अब्ज पर्यंत पोहोचेल असा अंदाज आहे. इंडिगो आणि एअर इंडिया दोघेही परिवर्तनातून जात आहेत, आणि मोठ्या प्रमाणात विमानांच्या ऑर्डर्स दिल्या गेल्या आहेत, जे दीर्घकालीन महत्त्वाकांक्षा दर्शवतात. या गोंधळलेल्या वर्षानंतर 2026 मध्ये उद्योगात सुधारणा होण्याची अपेक्षा आहे.

या बातमीचा भारतीय विमान वाहतूक उद्योगावर महत्त्वपूर्ण परिणाम होतो, जो एअरलाइन्स, विमानतळ ऑपरेटर आणि संबंधित सेवा प्रदात्यांना प्रभावित करतो. या कंपन्यांमधील गुंतवणूकदारांना वाढलेले आर्थिक धोके आणि सुधारित वाढीच्या अपेक्षांमुळे अस्थिरतेचा सामना करावा लागू शकतो. एअरलाइन्स या आव्हानांचा सामना करत असताना, प्रवाशांना सतत किंमतीतील चढ-उतार आणि संभाव्य सेवा व्यत्ययांचा अनुभव येऊ शकतो. या क्षेत्राची कामगिरी भारताच्या आर्थिक वाढीसाठी आणि कनेक्टिव्हिटीसाठी महत्त्वपूर्ण आहे.
Impact Rating: 8/10.