Indian Railways ने दिवाळी २०२६ साठी ६० दिवसांचे ॲडव्हान्स बुकिंग सुरू केले आहे. प्रवाशांची वाढती गर्दी हाताळण्यासाठी Northern Railway ने स्पेशल ट्रेनची घोषणा केली असली, तरी रेल्वेच्या आर्थिक आरोग्यावर आणि ऑपरेशनल खर्चावर यातून मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
दिवाळीच्या काळात होणारी प्रवाशांची गर्दी पाहता, Indian Railways ने ८ नोव्हेंबर २०२६ रोजी येणाऱ्या सणासाठी ६ सप्टेंबरपासूनच बुकिंग खिडकी उघडली आहे. गर्दीवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी Northern Railway ने बिहार, उत्तर प्रदेश आणि पंजाबकडे जाणाऱ्या मार्गांवर विशेष गाड्या चालवण्याचा निर्णय घेतला आहे.
पायाभूत सुविधांवर मोठा ताण
रेल्वेची यंत्रणा सध्या पूर्ण क्षमतेने चालत असल्याने, सणासुदीच्या काळात मागणी आणि पुरवठा यात मोठी तफावत निर्माण होत आहे. रेल्वेला एका बाजूला प्रवासी सेवा आणि दुसऱ्या बाजूला मुख्य कमाईचे साधन असलेल्या 'फ्रेट' (मालवाहतूक) ऑपरेशन्सचा समतोल साधावा लागत आहे.
आर्थिक स्थिती आणि आव्हाने
आर्थिक दृष्टीकोनातून पाहता, रेल्वेचा 'ऑपरेटिंग रेशो' (Operating Ratio) चिंताजनक आहे. २०२६ च्या आर्थिक वर्षासाठी हा रेशो तब्बल ९८.४३% इतका राहिला आहे. याचा अर्थ असा की, रेल्वेच्या प्रत्येक १ रुपयाच्या कमाईमागे जवळपास ९८ पैसे खर्च होतात, ज्यामुळे नवीन प्रकल्पांसाठी किंवा विस्तारासाठी पुरेसा सरप्लस निधी उरत नाही.
IRFC वर काय परिणाम?
Indian Railway Finance Corporation (IRFC) सारख्या कंपन्या रेल्वेच्या भांडवली गरजा पूर्ण करण्यासाठी महत्त्वाच्या आहेत. मात्र, रेल्वेच्या ऑपरेटिंग खर्चातील वाढ थेट IRFC च्या कर्ज देण्याच्या धोरणावर आणि भविष्यातील कॅपिटल एक्सपेंडिचरवर (Capex) परिणाम करू शकते. गुंतवणूकदारांनी आता रेल्वेच्या मालवाहतुकीतून मिळणाऱ्या उत्पन्नाकडे आणि ऑपरेटिंग कार्यक्षमतेकडे बारीक लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.