भारताने नेपाळसाठी पहिली थेट व्यावसायिक कंटेनर ट्रेन सुरू केली आहे. कोलकाता येथून १,२२५ टन कॅनोला घेऊन ही ट्रेन बिराटनगर येथे पोहोचली. या नवीन रेल्वे मार्गामुळे सीमा ओलांडताना लागणारा वेळ वाचणार असून, दोन्ही देशांमधील व्यापारासाठी अधिक कार्यक्षम लॉजिस्टिक्स मार्ग उपलब्ध होणार आहे. या प्रकल्पामुळे वाहतूक खर्च कमी होण्याची आणि माल हाताळणीचा वेग वाढण्याची अपेक्षा आहे.
Detailed Coverage
कोलकाता ते बिराटनगर: नवीन युगाची सुरुवात
भारताच्या रेल्वे नेटवर्कने नेपाळसोबतच्या व्यापारात क्रांती घडवणारे एक मोठे पाऊल उचलले आहे. नुकतीच कोलकाता पोर्टहून निघालेली एक मालवाहू कंटेनर ट्रेन थेट नेपाळमधील बिराटनगर कस्टम यार्ड येथे यशस्वीरित्या पोहोचली. २३ जुलै रोजी झालेल्या या प्रवासात ४० वॅगन असलेल्या या ट्रेनने १,२२५ टन कॅनोला (Canola) माल नेला. या नवीन ब्रॉड-गेज कनेक्टिव्हिटीमुळे (Broad-gauge connectivity) भारत आणि नेपाळमधील मालवाहतूक अधिक वेगवान झाली आहे.
लॉजिस्टिक्स आणि व्यापारावर होणारा परिणाम
या मार्गामुळे सीमा ओलांडताना मालगाड्या बदलण्याची किंवा मालाची पुन्हा लोडिंग करण्याची (Transshipment) गरज भासणार नाही. पूर्वी ही प्रक्रिया वेळखाऊ आणि खर्चिक होती. आता थेट ट्रेन सेवेमुळे मालाची जलद वाहतूक शक्य होणार आहे. १८.६० किमी लांबीचा जोगबनी-बिराटनगर रेल्वे मार्ग भारतीय सरकारने विकसित केला असून, या नव्या सेवेसाठी तो कणा ठरणार आहे. कंपन्यांना कमी हाताळणीमुळे कमी जोखीम आणि जलद इन्व्हेंटरी टर्नओव्हरचा (Inventory turnover) फायदा मिळेल. यामुळे विशेषतः नाशवंत वस्तू किंवा कच्च्या मालाची वाहतूक करणाऱ्या उद्योगांसाठी व्यापार अधिक अंदाजे आणि सोपा होईल.
कनेक्टिव्हिटीचे जाळे विस्तारणार
हा उपक्रम दोन्ही देशांमधील आर्थिक संबंध अधिक दृढ करण्याच्या व्यापक धोरणाचा एक भाग आहे. अद्ययावत भारत-नेपाळ रेल्वे ट्रान्झिट प्रोटोकॉलमुळे (Rail Transit Protocol) कोलकाता आणि विशाखापट्टणम ते नौतनवा (Nautanwa) यांसारखे नवीन मार्ग खुले झाले आहेत. या मार्गांवरून मोठ्या प्रमाणात मालवाहतूक करता येणार असून, आयातदार आणि निर्यातदारांसाठी लॉजिस्टिक्सचे अधिक चांगले पर्याय उपलब्ध झाले आहेत. तसेच, रक्सौल-काठमांडू ब्रॉड-गेज लिंकसारख्या (Raxaul-Kathmandu broad-gauge link) प्रकल्पांवरही काम सुरू आहे, ज्यामुळे नेपाळचे दुर्गम भागही रेल्वे सेवेद्वारे जोडले जातील.
भविष्यातील वाटचाल
या नवीन रेल्वे मार्गाचे यश मुख्यत्वे मागणीवर अवलंबून असेल. मालवाहतुकीसाठी रस्ते वाहतुकीऐवजी रेल्वेचा वापर किती होतो, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. खासगी लॉजिस्टिक्स कंपन्यांकडून या सेवेचा किती स्वीकार केला जातो आणि मालवाहतूक सेवांची वारंवारता (Frequency) किती वाढते, यावर गुंतवणूकदारांचे लक्ष असेल. आगामी रक्सौल-काठमांडू लाईनसारख्या प्रकल्पांची प्रगती आणि प्रवासी सेवांचा विस्तार यातून कनेक्टिव्हिटी किती वेगाने वाढत आहे, याचा अंदाज येईल. सीमांवरील कस्टम यार्ड्स (Customs yards) वाढत्या मालवाहतुकीचे ओझे कार्यक्षमतेने हाताळू शकतात का, हे पुढील काळात स्पष्ट होईल.